Ik vind het soms fascinerend hoe mensen elkaar steeds willen nadoen en volgen. Als de ene up-to-date-fashion diva een bepaalde kledingstijl heeft, moet de ander die ook hebben. Deze waterfles of smartphone blijkt zo populair te zijn, ik moet dit kopen! Die veel te uitgebreide, ongezonde, peperdure skin-care routines voor jonge meiden, houd op met me, heel sociale media staat er vol mee. En natuurlijk is het vanzelfsprekend dat iedereen sociale media heeft, want wat doe je anders met je leven? Ik kreeg die vraag van een docent die zich verbaasde over mijn Instagram-loze leven. En dan zijn Gen-z’ers de telefoonverslaafden!

Is het een oerinstinct dat we elkaar als schaapjes over de dam volgen, de natuurlijke drang om erbij te horen, om op die manier te overleven? Ik bedoel, het is inderdaad een levensbehoefte om mensen te hebben met wie je samen kunt zijn en rondhangen, maar ik vraag me af hoe het zo intens kan doordraaien. Je hebt bijvoorbeeld zoiets als een cult, waarin je ziet dat mensen in een volstrekt absurde theorie of overtuiging gaan geloven en zich daardoor compleet isoleren van de rest van de samenleving. Want uiteraard, de meeste mensen hebben het niet door, die snappen niet wat de werkelijke waarheid of oplossing is, en dus is het de cult tegen hen.

Voor mij is het gewoon griezelig, maar dankzij mijn studie weet ik hoe groepsinvloed werkt en hoe het overal aanwezig is. Niet dat ik er dan zelf niet meer aan kan toegeven, want ik ben ook maar een mens. Als kind wilde ik het speelgoed dat kinderen in het Intertoys-tijdschrift, de reclame of in de klas hadden, dat vervolgens na een paar maanden weer vervangen werd door nieuwe plastic troep (felgekleurde, glibberige slijm bijvoorbeeld dat aan de vloer en muren bleef plakken, waarom was dat nou zo populair?). Op school durfde ik nooit mijn hand op te steken als ik de enige was die het huiswerk had gemaakt. Want dat is ongemakkelijk en het belangrijkste: je hoort er dan niet bij.

Nu weet ik gelukkig wel beter. Ik vind het nog steeds niet fijn om het middelpunt van de aandacht te zijn, maar ik schuw er minder voor weg om als enige mijn hand op te steken of een andere mening te geven. Aan speelgoed heb ik als 19-jarige weinig behoefte meer, op mijn knuffels na. Ik heb een eigen kledingstijl ontwikkeld, gebruik nog steeds mijn waterfles van ruim drie jaar oud en lees boeken in plaats van sociale media (hoewel het lezen van Engelse boeken een trend is geworden waar ik wel met hart en ziel aan meedoe). Bovendien vind ik het interessant om menselijk gedrag te bestuderen in mijn omgeving en probeer ik te analyseren hoe personen reageren als ik een afwijkende actie uitvoer. 

Draaideuren bijvoorbeeld, op de universiteit hebben we voor meerdere gebouwen twee draaideuren als ingang. In een normale situatie gebruiken studenten beide deuren, want anders sta je in de file. Maar wat blijkt: als de draaideuren voor een tijdje niet gebruikt worden en er opeens studenten doorheen gaan wandelen, volgen ze elkaar door één ingang en blijft de andere deur in de leegte ronddraaien, zelfs op het moment wanneer studenten in een rij gaan staan wachten om naar binnen te mogen. En dat terwijl er gewoon een extra entree voor hun neus voor niets zijn bewegingen staat uit te voeren! Maar zodra iemand het eindelijk doorheeft en de tweede ingang neemt, krijgen de anderen ook deze wonderbaarlijke ingeving en volgen ze de wijze persoon. Dit scenario speelde zich laatst opnieuw voor mijn ogen af bij een roltrap op het vliegveld. Reizigers gebruikten ieder alleen de roltrap aan de rechterkant, terwijl er op de roltrap aan de linkerkant geen enkele passagier stond. Ik nam voor de leuk de afslag naar links en voilà, ik werd vlak daarna gevolgd door de andere schaapjes en de roltrapverhoudingen waren weer in balans. 

Ik raad je aan om ook af en toe de rol van een observant of onderzoeker aan te nemen om groepsinvloeden in werking te zien. Het is leerzaam, entertaining en eenvoudiger dan je zou denken, omdat het overal aanwezig is. Het mooiste is hoe we er ons zo onbewust van zijn en het effect van onderliggende groepsdruk onderschatten, want het gedrag van de medemens maakt ons letterlijk blind. Probeer het een keer uit, wees de wijsneus die de drang om erbij te horen uitzet, het brein inschakelt en gewoon de andere ingang of roltrap neemt. Het lucht vaak op om een tikje anders te zijn.