Ik ben er pas sinds deze week op gaan letten: de ‘letterlijkheid’ die in films en series naar voren komt. Het is een trend waarin verwondering en mysterie worden omgezet naar zogeheten explainers; ofwel fragmenten waarin alles, maar dan ook alles wat er gebeurt, stapsgewijs uitgekauwd wordt. Ik zie het soms in detectives die ik samen met mijn moeder kijk: er is een lichaam gevonden, dit zijn de verdachten, een van hen heeft een twijfelachtig alibi en was ruzie aan het maken met het slachtoffer vlak voor de moord. Als kijkers denken wij: ‘Aha, dus dit zou de moordenaar kunnen zijn.’ Of wanneer er bewijs is gevonden dat verband houdt met een van de verdachten, dan was die persoon op deze plek geweest en kan diegene de mogelijke moordenaar zijn met dit motief, dus het is belangrijk om het bewijs goed op te bergen en in gesprek te gaan met deze verdachte. Er zijn bovendien kogels gevonden, dat zijn de mogelijke moordwapens! 

Al deze gedachtegangen denken wij niet alleen, ze worden ook nog eens hardop benoemd door de acteurs. Ik ervaar dan een mix tussen een ‘oh-okee’- en no-shit-Sherlock moment: het is alsof de docent (of ChatGPT tegenwoordig) al het antwoord heeft gegeven voordat ik er zelf een kon bedenken, terwijl het eigenlijk niet eens zo’n moeilijke vraag was, omdat de elementen duidelijk een bepaalde kant op wijzen. En als dit nog niet letterlijk genoeg uitgelegd is… 

In fragmenten krijg je op deze manier behapbare, kant-en-klare toelichtingen voorgeschoteld waarbij je niet eens meer hoeft na te denken. Het is een moment waarop je je afvraagt wat jouw rol als kijker is. Ik kan me voorstellen dat je na een lange dag waarin je gebombardeerd bent met informatiestromen niet zit te wachten op ingewikkelde drama’s en per direct wilt weten wie de moordenaar is (tenzij je überhaupt niets wil kijken met lijken). Ik heb die neiging af en toe met thrillerboeken, dan vraag ik me af of ik niet gewoon het laatste hoofdstuk moet lezen, want ik wil het weten! Maar wat blijft er dan over van de spanning, nieuwsgierigheid en het plezier? 

Laatst had ik de film Memento aangezet van Christopher Nolan, over een man die met een geheugenconditie de moordenaar van zijn vrouw probeert op te sporen. Daarna heb ik ruim een uur (geen grap) video’s bekeken en artikelen gelezen over wat ik zojuist gezien had. Ik zal die film meerdere malen moeten bekijken om het met mijn overgebleven hersencellen voor een groot deel te kunnen begrijpen, het heeft zelfs vier verschillende versies van het einde (vier!)! Ik weet niet eens hoe ik het moet uitleggen (of welke eindversie ik heb aanschouwd), dus je moet het maar voor jezelf zien, anders is er geen zak meer aan. 

De cryptiek heeft een allure. Je denkt kritischer na en voelt je slimmer, omdat je zo aan het puzzelen en analyseren bent. Het is productief, motiverend en (voor sommigen) plezierig tegelijk. Heerlijk vind ik het om als detective mee te spelen, je voelt je dan ook meer verbonden met de fictieve personages. Anders zie ik alleen maar mijn docenten voor me die voor de zoveelste keer uitleggen dat 1+1 twee is (en school is letterlijk het laatste waar ik aan wil denken in mijn vrije tijd).