Een grote kans dat je er al eerder iets over hebt gehoord of het zelf hebt ingekocht: (ultra) fast fashion. Kleding die, door lage productie- en loonkosten in lagelonenlanden, voor goedkope prijzen en in grote hoeveelheden kan worden verkocht.¹ Bekende ketens die dit verkopen zijn merken als Shein, Primark, Zara, H&M, Mango en Temu met bedragen van enkele euro’s; dat is onvoorstelbaar laag.¹ De keerzijde van deze aanzienlijk lagere prijzen? Enorme wereldwijde milieuvervuiling, een hoge CO2-uitstoot, uitbuiting van arbeiders, zelfs kinderarbeid, met lange uren en lage lonen, slechte afwerkingen en goedkope materialen die de kwaliteit na een paar wasbeurten behoorlijk doen minderen.² Aanvankelijk besteedde ik weinig aandacht hieraan, maar met de exploderende kledingindustrie en de oplopende trends op sociale media lijkt het toch een uit de hand lopende gekte te worden. Zijn mensen zich dan niet bewust van de negatieve impact, of beter gezegd: wordt het ons zo moeilijk gemaakt om werkelijk duurzame en arbeidsvriendelijke kleding in te kopen, dat we er niet de prijs, tijd en energie voor over hebben om dat te doen? 

Met de opkomende productieprocessen in lagelonenlanden, die een grote concurrent vormen voor andere (voornamelijk westerse) bedrijven, heeft er sinds de jaren 90 een grote transformatie plaatsgevonden in de kledingindustrie.³ Trends en kledingcollecties die jaarlijks niet alleen meer in de zomer of winter, maar wel 52 keer afwisselen, waarmee in totaal 80 miljard kledingstukken per jaar worden geproduceerd. Dat is een kledingproductie die ruim 400% groter is dan twee decennia geleden en per persoon 35 kilo aan textielafval in één jaar tijd produceert, terwijl de meeste vrouwen slechts 20 tot 30% van de gekochte kleding in hun kledingkast dragen. Dit heeft geleid tot een wegwerpmode waarin kleding gemiddeld 7 keer gedragen kan worden totdat het uit elkaar valt, scheurt of vervaagt.⁴

Desondanks is de ‘maak meer, verkoop meer’ mentaliteit nog altijd een heersende factor in de mode-industrie, en met de steeds lagere prijzen van nieuwkomers op deze fast fashion markt, zijn we gewend geraakt aan extreem voordelige kledingstukken; consumptiegedrag dat ons mens- en milieubewustzijn te boven gaat. Want voor de massale goedkope hoeveelheid betalen de arbeiders en natuur de grootste prijs. Goedkope materialen die met elkaar worden gemixt, zoals polyester en katoen, vereisen per persoon in de EU zo’n 9000 liter water en 391 kilogram grondstoffen. Dit terwijl het stoffen van lage kwaliteit stoffen zijn, los en dun, en dus snel kapot gaan. Dit maakt een recycle initiatief ook niet makkelijk. Voor de katoenteelt worden veel chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt, en daarbovenop zijn er uiteraard chemicaliën nodig om de geweven textielstoffen te verven. Dit maakt materialen energievretend, biologisch niet-afbreekbaar en rijk aan microplastic. De arbeiders die hiermee werken worden zeer onderbetaald, bij kledingbedrijf Shein gemiddeld 572 euro per maand als ze geen productiefouten maken, en krijgen te maken met beroerde arbeidsomstandigheden zonder enkele veiligheids- of verzekeringsgaranties.⁵ Dat is wel even slikken allemaal.

Ik dacht dan eerst: hoe duurder, hoe beter. Maar zo zwart-wit is het ook weer niet, want een duurzaamheidsonderzoek van Rank a Brand concludeerde dat de zogeheten premiummodewerken niet duurzamer zijn dan de goedkope fast fashion. Deze worden namelijk ook in lagelonenlanden als Bangladesh of Indonesië geproduceerd. De studie gaf aan dat de hoge prijzen voor die dure merken voldoende opbrengen om de arbeiders een goed loon uit te betalen en het proces een wat milieuvriendelijkere draai geeft. Helaas doen ketens als Hugo Boss, Ralph Lauren en Max Mara dit niet.⁶

Als duur dan niet per se duurzamer betekent, dan zal kleding met een speciaal groen keurmerk toch vast goed zijn? Je voelt hem al aankomen, dat is in meerdere gevallen ook niet zo. Fairtrade, Made in Green, recycled, organic, Fair Wear, logo’s die er mooi uitzien, maar niet de volledige lading dekken of de boel zelfs bedriegen. Er is dan sprake van greenwashing wanneer een bedrijf zijn product groener laat lijken dan het in werkelijkheid is.⁷ Primark die eind 2023 duurzaamheidsclaims op grote posters deed met grote uitspraken als ‘biologisch’, ‘gerecycled’ en ‘de CO2-uitstoot met 50% verminderen’, zonder de duidelijke nuance dat dit toekomstige doelen zijn voor 2027, zoals de Reclame Code Commissie aangaf.⁸ Vorig jaar werd de Duitse Zalando op de vingers getikt door Europese toezichthouders, vanwege valse claims over duurzame voordelen.⁹ Daarbovenop komt het luxe merk Gucci, dat sinds 2018 claimde ‘minder CO2 uit te stoten’, maar onderzoek van Follow the Money toont aan dat deze bewering wordt overdreven en de waarheid hierachter in de praktijk veel geringer is.¹⁰ Sterker nog, de uitstoot is alleen maar gaan stijgen. Wie belazert de boel eigenlijk niet? En wat is dan wél duurzaam? 

Volgens experts is echte, groene kleding afkomstig van ketens die toegankelijke informatie bieden over hun gehele productieprocessen, fabrieken, duurzaamheid en productiepartners en veel duurzame materialen gebruiken, deze vooral eenzijdig houden en niet te veel te mixen om het materiaal zo goed mogelijk te kunnen recyclen. Natuurlijke materialen zonder microplastic zijn dan bijvoorbeeld gerecycled of biologisch katoen, linnen, hennep of EcoVero. De kwaliteit gaat langer mee, en dat ligt niet alleen aan het soort materiaal, maar ook aan de nauwkeurige afwerking.¹¹

De grote kwestie is dan echter: hoe kunnen mensen dit betalen? Duurzame kleding is een soort privilege voor de hoogste inkomensklassen, omdat het ook veel kosten met zich mee kan brengen. Dan is het misschien een goed besluit om te kijken of dit soort kleding ook in kringloopwinkels te vinden. Hoewel de fast fashion mode een grote concurrent blijft voor 1160 Nederlandse tweedehandsketens, blijven deze populair en betaalbaar.¹² Wie weet vind je er iets groens tussen en kost het ook nog eens minder textielafval. Maar wat ook uiteraard belangrijk is, is om genoegen te nemen met wat je al aan passende kleding hebt. We worden opgefokt door alle reclame over producten die we vaak niet eens nodig hebben en zolang je iets koopt wat je ook echt gaat dragen en lang mee gaat, draag je al een steentje bij. Misschien denk je nog steeds: ‘Het zal wel, ik kan niet met alles rekening houden.’ Natuurlijk, iedereen maakt zijn eigen keuze. Maar onthoud dat zolang we op deze aarde op deze manier consumeren, er nog elk jaar per persoon 270 kg aan CO2 wordt uitgestoten¹³ en 30 kilogram textiel grotendeels in de afvalverbranding terechtkomt.¹⁴ Wie weet komt er in extremere toestanden een gemeenschappelijk handelen tot leven dat het wat rustiger aan gaat doen. Niet in fast, maar meer slow fashion stijl.

¹ Wijngaarden, M. (2024). ‘Hoe Fast Fashion is ontstaan? Een korte geschiedenis!’. Project CeCe. https://www.projectcece.nl/blog/642/ontstaan-van-fast-fashion-geschiedenis/ 

² Vanaf Hier. (2022). ‘Hoe kan kleding zó goedkoop zijn?’ https://www.vanafhier.nl/mode/hoe-kan-kleding-zo-goedkoop-zijn 

³ Blaazer, E. (2023). ‘Wat is fast fashion?’ Fashion United. https://fashionunited.nl/nieuws/achtergrond/wat-is-fast-fashion-met-de-term-kan-snelle-productie-of-snelle-consumptie-worden-bedoeld/2023082858327#fastfashionconsumptie 

⁴ Bloesem Vintage. (2020). Reality check: Dit is de impact van fast fashion op onze aarde.’ https://bloesemvintage.nl/blogs/blog/reality-check-dit-is-de-impact-van-fast-fashion-op-onze-aarde?srsltid=AfmBOopmG3hQZNzzc2lf4rxsV7D7LE-xETBE1FLPnb9X2jHPgnMfCROu 

⁵ NOS op 3. (2024). ‘De echte prijs van fast fashion.’ https://www.youtube.com/watch?v=-RhI9BfeRrA 

⁶ Retailtrends. (2013). Dure kledingmerken niet duurzaam. https://retailtrends.nl/news/34212/dure-kledingmerken-niet-duurzaam#:~:text=Dure%2C%20premiummodemerken%20zijn%20niet%20duurzamer,als%20Bangladesh%20en%20Indonesi%C3%AB%20gemaakt. 

⁷ NOS op 3. (2024). ‘De echte prijs van fast fashion.’ https://www.youtube.com/watch?v=-RhI9BfeRrA 

⁸ NOS Nieuws. (2023). ‘Primark op vingers getikt om duurzaamheidsclaims op posters’. https://nos.nl/artikel/2495263-primark-op-vingers-getikt-om-duurzaamheidsclaims-op-posters 

⁹ Bierling, S. (2024). ‘Zalando verwijdert misleidende duurzaamheidsclaims na optreden Europese toezichthouders.’ Autoriteit Consument & Markt. https://www.acm.nl/nl/publicaties/zalando-verwijdert-misleidende-duurzaamheidsclaims-na-optreden-europese-toezichthouders#:~:text=Vanaf%2015%20april%202024%20verdwijnen,de%20duurzaamheidsvoordelen%20van%20hun%20producten. 

¹⁰ Follow the Money. (2024). ‘Hoe luxemerk Gucci met gehaaide trucs ‘duurzaam’ werd’. https://www.ftm.nl/artikelen/je-bedrijf-vergroenen-doe-je-zo-de-handleiding 

¹¹ NOS op 3. (2024). ‘De echte prijs van fast fashion.’ https://www.youtube.com/watch?v=-RhI9BfeRrA 

¹² Roelant, F. (2024). ‘Kringloopwinkels krijgen veel ongeschikte ‘fast fashion’. https://www.gld.nl/nieuws/8217950/kringloopwinkels-krijgen-veel-ongeschikte-fast-fashion 

¹³ Europees Parlement. (2024). ‘De gevolgen van textielproductie en -afval voor het milieu.’ https://www.europarl.europa.eu/topics/nl/article/20201208STO93327/de-gevolgen-van-textielproductie-en-afval-voor-het-milieu-infografieken 

¹⁴ Bloesem Vintage. (2020). Reality check: Dit is de impact van fast fashion op onze aarde.’ https://bloesemvintage.nl/blogs/blog/reality-check-dit-is-de-impact-van-fast-fashion-op-onze-aarde?srsltid=AfmBOopmG3hQZNzzc2lf4rxsV7D7LE-xETBE1FLPnb9X2jHPgnMfCROu