Een van de knapste vaardigheden die een mens kan hebben is het vloeiend spreken van een vreemde taal, vind ik. Dat je in je hersenen verschillende structuren en systemen aanmaakt en die zonder moeite ook nog eens kan afwisselen! Zelf ben ik tweetalig opgevoed met een Wit-Russische moeder en een Nederlandse vader, en mensen vinden het dan verbijsterend dat ik Russische woorden kan lezen en uitspreken. Maar wat ik nooit heb begrepen, is waarom ik, ondanks dat mijn moeder het merendeel van de tijd Russisch tegen mij op jongere leeftijd sprak, ik de taal ergens onderweg een beetje ben verloren en het niet helemaal beheers. Ik vraag me tot op de dag van vandaag af: hoe doen andere kinderen met hun ouders dat toch en wat voor impact heeft het op hun taalvaardigheden? 

Voor de duidelijkheid: een tweetalige opvoeding is het opvoeden van je kind dat vanaf de geboorte regelmatig twee talen hoort en met het kinderbrein alle klanken, uitspraken en woorden als spons opneemt. Gaandeweg zullen de grammaticale structuren en woordenschat steeds meer worden verbeterd, ontstaan er twee gescheiden taalsystemen, en hoera: je spreekt al twee talen!¹ Dit bevordert technisch lezen, verrijkt woordenschat, maakt het aanleren van andere talen eenvoudiger en zorgt voor een hechtere binding tussen ouder en kind.² Er is soms nog veel discussie over het nut van een tweetalige opvoeding. Gaat dat namelijk niet ten koste van de Nederlandse woordenschat? Deze veelvoorkomende misvatting is al meerdere keren weerlegd door verschillende onderzoeken. Het kan natuurlijk wel zo zijn dat een kind met een Franse moeder en een Nederlandse vader 70 Franse en 70 Nederlandse woorden kent en een eentalig Nederlands kind 100 Nederlandse woorden, maar die woordenschatachterstand kan eenvoudig worden ingehaald³, bijvoorbeeld op de basisschool, hoewel dat per kind kan verschillen.⁴ Taalwetenschapper Elly Koutamanis deed onderzoek naar de impact van tweetaligheid en de resultaten lieten zien dat de beheersing van meerdere talen elkaar juist kan versterken. Dat komt doordat bepaalde woorden en hun vormen en betekenissen die op elkaar lijken sneller worden herkend en verwerkt, en het uitbreiden van woordkennis steeds makkelijker gaat.⁵ Op die manier lijkt een tweetalige opvoeding nog helemaal niet zo slecht. 

Maar hoe pak je dat als ouder dan aan? Er komt immers meer bij kijken dan gewoon klakkeloos overnemen door de taal met elkaar te spreken. Een van de strategieën is om het kind een rijke omgeving te bieden waarin de taal in meerdere situaties voorkomt en wordt aangeleerd: de ouder iets laten vertellen of lezen, het kind zelf laten spreken of lezen, schrijven, op subtiele wijze taalfoutjes verbeteren. Dit is dan het beste in de taal die de ouder het beste spreekt, omdat het kind zelf anders ook taalfouten gaat maken en armoedige woordenschat ontwikkelt in de minder vloeiende taal. Een andere veelgebruikte methode is de OPOL-strategie, ofwel een one parent, one language manier. Iedere ouder spreekt dan zijn eigen taal, waardoor 75% van de kinderen met deze OPOL-strategie meertalig. En ja, dan is er helaas ook nog een kwart die toch zijn taal verliest, en daar kan ik mezelf wel redelijk in vinden. Ook al beheers ik de basis van het Russisch, ik kan het lezen, weet hoe ik alle letters van het alfabet uitspreek, ben in staat om standaard woorden en zinnen te gebruiken en kan meer dan de helft van wat er wordt gezegd verstaan, toch spreek ik het niet vloeiend, en dat is iets waar ik al lange tijd moeite mee heb. Lessen, Duolingo, podcasts, ik had er op een gegeven moment de motivatie niet meer voor omdat het op een gegeven moment oninteressant werd, gewoonweg niet werkte (bij Duolingo kreeg ik zinnen als: ‘Mijn paard is een architect’, en dat is geen grap), of ik er te weinig tijd voor had. Ik zit hier eigenlijk nog steeds mee, en heb al meerdere malen opgezocht waarom een tweetalige opvoeding niet voor iedereen werkt. Ik kwam toen langs een interessant feit, wat misschien wel de belangrijkste verklaring kan zijn voor mijn dilemma. Dat 25% wel zijn taal verliest bij zo’n OPOL – methode wordt vaak veroorzaakt door de zogenoemde ‘derde ouder’, de omgeving waarin het kind opgroeit, in mijn geval Nederlandse scholen, Nederlandse visite, Nederlandse verenigingen, etc. Op die manier wordt het oppikken van een minderheidstaal bemoeilijkt, omdat het contact met die taal in mindere mate aanwezig is. Er is dan sprake van te weinig taalinput en interactie. Hoewel ik dus niet de Russische taal in zijn totaliteit ben verloren, is het naar mijn interpretatie zeker een mogelijke oorzaak. Omdat mijn moeder de Nederlandse taal ruim voldoende beheerst, is er gaandeweg een soort mix ontstaan van het Russisch en Nederlands, met dat laatste in de meerderheid. Dit is ook een vaak onbewust toegepaste manier om meerdere talen tegelijkertijd te ontwikkelen. De valkuil hierin is wel dat talen evenveel aan bod moeten komen om twee maal woordenschat en grammatica uit te breiden, en dat is dan ook denk ik de kern van mijn taal dilemma.⁶ Meer Russisch spreken en luisteren dus, want het leidt ook tot een sterkere band tussen buitenlandse familieleden en kennissen, een verrijkt sociaal kapitaal, en het geeft toegang tot Russische literatuur en films. 

Al met al, tweetaligheid levert veel voordelen op en hoeft zeker niet de beheersing van andere talen te bemoeilijken. Daarnaast is het ook leuk om de eigen cultuur en moedertaal door te geven aan de volgende generaties en in staat te zijn om met meer mensen wereldwijd te kunnen communiceren. Het is toch ongelofelijk interessant hoe personen zo kunnen switchen van het ene naar het andere taalsysteem, alsof ze niet anders gewend zijn? Daarnaast is het heel gaaf om jezelf een taal (beter) aan te leren en je geheugen te blijven trainen. Я постараюсь сделать это лучше. 

¹ Bosveld, L. (2022). ‘Tweetaligheid: Goed of slecht?’ Onderwijs van morgen. https://www.onderwijsvanmorgen.nl/tweetaligheid-goed-slecht/ 

² Basisvaardigheden. (2023). ‘Meertalig opvoeden, is dat ingewikkeld?’ https://basisvaardigheden.nl/kennisbank/meertalig-opvoeden-dat-ingewikkeld 

³ Ku Leuven Stories. (2023). ‘Meertalig opvoeden: een troef of een vloek?’ Didactief. https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/tweetalig-kind-kan-kennis-van-talen-niet-uitzetten 

⁴ Bosveld, L. (2022). ‘Tweetaligheid: Goed of slecht?’ Onderwijs van morgen. https://www.onderwijsvanmorgen.nl/tweetaligheid-goed-slecht/ 

⁵ Radboud Universiteit. (2024). ‘Tweetalig kind kan kennis van talen niet ‘uitzetten’’. https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/tweetalig-kind-kan-kennis-van-talen-niet-uitzetten  

⁶ Ku Leuven Stories. (2023). ‘Meertalig opvoeden: een troef of een vloek?’ Didactief. https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/tweetalig-kind-kan-kennis-van-talen-niet-uitzetten