Deze week was een week vol rondzwervende ideeën en gedachten in mijn hoofd, waarschijnlijk ook door de nieuwe kennis die ik opdoe bij mijn opleiding. We moesten iets lezen van Erving Goffman, een 20e eeuwse schrijver en socioloog, over hoe wij als mensen dagelijks onderdeel uitmaken van een toneelstuk om onszelf te presenteren. Goffman onderzocht hoe individuen zichzelf laten zien in het bijzijn van anderen. Hij veronderstelde dat wij bewuste keuzes maken om bepaalde aspecten en eigenschappen van onszelf in de spotlight te zetten en anderen te verbergen, afhankelijk van de persoon waarmee de interactie plaatsvindt. We doen dit als rationele wezens om eigen doelen te bereiken, bijvoorbeeld om een goede indruk te maken op iemand en daarvoor zelfverzekerd en charmant over te komen. Mensen weten en begrijpen dat anderen zichzelf in een bepaalde schijnwerper willen plaatsen en kiezen ervoor om mee te spelen of tegengewicht te bieden.¹

Volgens Goffman is er hierdoor geen sprake van één ‘ware zelf’ die een oorspronkelijke en natuurlijke staat presenteert van iemands persoonlijkheid, een aspect dat 100 procent jezelf weergeeft zoals je werkelijk diep van binnen op ieder moment bent. Nee, er bestaan verschillende soorten zelf die geconstrueerd worden door meerdere maskers, kostuums en rollen voor variërende sociale situaties. Authenticiteit is een act. Wij zijn al onze maskers, kostuums en rollen, alle interacties die we met anderen hebben.²

Ik wilde aanvankelijk schrijven over hoe ik het niet eens ben met de verwerping van de ‘ware innerlijke zelf’, omdat ik denk dat er toch een zekere kern zit in ieders karakter die je niet zomaar verliest en overal mee naartoe neemt. Hoewel onze identiteit sterk beïnvloed wordt door sociale interacties, vermoed ik dat er eigenschappen zijn die een basis van jouw persoonlijkheid vormen waar je je hele leven op voortbouwt. Ik ben bijvoorbeeld een introvert die per interactie met een familielid, vriendin, kennis of vreemdeling net wat anders is, maar niet vervangen wordt. Ik blijf alleen-tijd en privacy koesteren, net als mijn vermogen om na te denken voordat ik iets zeg, ongeacht de situatie waarin ik me verkeer. 

Echter ligt er ook een waarheid in de uiteenlopende acts die we uitvoeren voor ons publiek, of beter gezegd: de andere participanten die meespelen. Het maakt duidelijk dat we vrij zijn, sterker nog, dat we het waarschijnlijk onbewust gewend zijn om meerdere gedragingen te tonen. Ik dacht er zelf eerst niet zoveel over na, maar toen ik met Goffmans theorie in aanraking kwam, ging ik er iets meer bij stilstaan. Ik ben minder terughoudend en observerend bij vriendinnen en familie dan op school of in het openbaar. Ik kan veel praten en zelfverzekerd zijn als ik dat wil en dat is voornamelijk het geval in kleinere groepen, terwijl ik in grote kringen nauwelijks een woord zeg. Tegen mijn zusje en hechte vriendinnen kan ik eerlijk zijn en irritant doen, wat ik niet zo gauw durf bij mensen die ik net ontmoet heb. 

Ondanks dat je enkele vaste karaktertrekken hebt die niet door sociale interacties ontwikkeld zijn, en je dat als een deel van een ‘ware zelf’ zou kunnen zien, word je voor het grootste deel denk ik gevormd door je omgeving. Je identiteit en zelfbeeld zijn immers sterk afhankelijk van je opvoeding, sociale omgang en de mensen die je in je leven toelaat. Als kind vang je informatie van anderen op en ga je de wereld en personen om je heen vanuit een specifiek perspectief aanschouwen.³ Je leert dan ook aan hoe je je in welke context gedraagt. Is er in dat geval een manier om werkelijk jezelf te zijn? Misschien niet op de gebruikelijke wijze die we kennen als de ‘ware zelf’, maar wel een oprechte versie van een van de soorten zelf in een comfortabel kostuum en een passende rol die je door anderen gezien wil hebben, met een stukje eigen vertrouwde ziel en intuïtie.  

¹ Goffman, E. (1956). The presentation of self in everyday life. (1e editie). Scottish Publication. 

² Majerus, J. (2024). ‘Stop searching for your true self – it doesn’t exist’. https://www.voxweb.nl/blog/stop-searching-for-your-true-self-it-doesnt-exist 

³ Mijn Gezondheidsgids. (2020). Zelfbeeld en persoonlijke identiteit. https://www.mijngezondheidsgids.nl/neurologie/brein/zelfbeeld-en-persoonlijke-identiteit/