Ja, goede vraag. Wat voor rol zal de journalistiek in de nabije toekomst of over een paar decennia nog hebben? Ik heb aardig wat literatuur moeten lezen voor colleges en ben regelmatig aan het denken gezet. Hoewel veel journalisten, vooral uit oudere generaties, zich willen blijven vastklampen aan de verhouding tussen de journalistiek en het publiek zoals we die nu nog kennen, begint er een nieuwe fase aan te breken. Een periode waarin ethiek en normen opnieuw moeten worden ‘geijkt’, zoals de hoogdravende wetenschappelijke artikelen uit het studieboek dat noemen. Journalisten proberen onafhankelijk en onpartijdig te blijven, maar tegelijkertijd geven kijkers, lezers, luisteraars, scrollers, vloggers, bloggers en andere contentmakers en sociale mediagebruikers steeds meer richting aan de productie van het nieuws. Ze creëren eigenlijk een nieuwe definitie van een journalistiek narratief.

Niet alleen de politiek en economie zijn dominante onderwerpen, nu komen ook cultuur, human interest en beroemdheden dagelijks aan de orde. Er vindt op grote schaal een verspreiding van individuele verhalen, aanvullingen en kritiek plaats. Mensen willen mediagebruikers inspireren, waarschuwen, bekritiseren of stimuleren. We zijn op zoek naar bevestiging van onze meningen of willen bewustzijn en verandering voortbrengen. Hoe spelen journalisten hierop in? Moet de publieke opinie meer betrokken worden bij de inhoud van het nieuws om de aandacht voor de actualiteiten vast te houden of democratischere verhoudingen vast te leggen? Maar hoe zit het dan met de objectiviteit en betrouwbaarheid als feiten en publiekelijk commentaar zich steeds meer vermengen?

Er zijn genoeg discussies gaande over het veranderende medialandschap. Wat ik me vooral afvraag is of het ook beter wordt. Het is goed dat de toegangsdrempel tot journalistieke informatie veel lager is dan voorheen, want op die wijze kunnen veel meer mensen aan betrouwbare, onafhankelijke bronnen komen. Helaas is de kans op het tegenkomen van complottheorieën, extreme ideeën over politiek en cultuur en nepnieuws hierdoor vergroot. Als toekomstige technologie en kunstmatige intelligentie, die voor zulke belastende zaken worden ingezet, tientallen keren geavanceerder zullen zijn, is de scheidslijn tussen waarheid en leugens dan nog te vinden? Deze lijn wordt natuurlijk steeds vager, maar ik denk dat we met vernieuwende, creatieve en online nieuwsplatformen een heel eind kunnen komen. Misschien zullen de papieren kranten op een gegeven moment verdwijnen, al hoop ik dat niet, omdat ik nu gehecht ben geraakt aan mijn wekelijkse Volkskrant. 

Online nieuws zal zeer waarschijnlijk nog dominanter worden, maar het hoeft geen einde te betekenen van de menselijke ambacht die de journalistieke professie kwalitatief maakt. AI-tools die alle ontwikkelingen schrijven, dat zien weinig personen zitten denk ik, tenzij ze echt niet verder kunnen kijken dan hun neus lang is. De journalistiek moet een onafhankelijke instantie blijven zonder aansturing van anonieme autoriteiten of bedrijven. Zo voelen nieuwsgebruikers zich meer verbonden met journalisten en in grotere mate betrokken bij alles wat er in de wereld gebeurt. Zelf ervaar ik meer zekerheid en houvast als ik weet dat de mens nog in staat is om voor zichzelf na te denken en die gedachtegang voor vele anderen te verduidelijken.

De huidige jonge generaties, waar ook ik in zit, zijn gelukkig wel volop bezig met innoveren. Ze houden zich bezig met verscheidene vraagstukken: hoe kan nieuws nog aantrekkelijk en interessant bij verschillende doelgroepen worden gebracht, welke mediaplatformen zijn het populairst, hoe onderscheidt de journalistiek zich het best van grote spelers als Google, Facebook of Microsoft die ook wereldwijde 24-uurs nieuwsvoorzieningen bieden? Ik vind het vooral essentieel om te blijven geloven en door te zetten. Zonder deze vierde democratische macht verdwijnt onze maatschappelijke verbondenheid en zekerheid en weten we niet goed wat we nog moeten geloven. Blijf op de hoogte, wees nieuwsgierig, laat je niet zomaar misleiden, wees open voor meerdere perspectieven en kijk vooruit. Dat is denk ik de belangrijkste boodschap die ik nu kan meegeven.