Onlangs nam ik deel aan een conversatie over hoe egoïstisch mensen kunnen zijn als het aankomt op het luisteren naar muziek. Mijn moeder gaf samen met een vriendin, beide professionele musici, een kort, maar prachtig concert met klassieke en barokke stukken. Dwarsfluit en harp in een dertiende-eeuwse Ruïne van Brederode, hoe idyllischer wil je het maken? Maar toch, bezoekers lopen door de uitvoering heen of negeren het compleet. Van waar die haast? Ik denk dat we het zijn verleerd om de tijd te nemen voor zaken die niet in de planning staan, die onverwachts naar je toe komen en waarvan je het nut op het eerste gezicht eigenlijk niet zo in ziet. Op weg naar het treinstation, snel wandelend langs alle straatmuzikanten. Op feestjes of in restaurants, geen aandacht voor de instrumenten die in de hoek van de ruimte bespeeld worden. Kleine bands die optreden en mensen die niet willen dansen of meezingen. Het is toch maar muziek?

Het belang van melodieën, composities, tonen, ritmes, stemmen en instrumenten wordt vaak over het hoofd gezien. Ze dienen niet alleen als vermaak, ontspanning of tijdverdrijf. Het geeft een cognitieve boost, bevordert netwerken in de hersenen voor taal- en rekenvaardigheden en versterkt je empathie.¹ Muziek is een gelukshormoon en troost, een therapeut om je emoties bij te kunnen verwerken zonder ongemakkelijk oogcontact. Bovendien kan het stressniveaus verlagen en als pijnstiller dienen bij patiënten. Het verbindt en draagt bij aan een goed humeur, zeker als je zelf muziek maakt.² Ik vind het dan ook jammer dat weinig kinderen in contact komen met het uitvoeren van instrumentale muziek, want juist op die manier kunnen ze zo goed hun gevoel voor ritme, gehoor, klank, gevoel en emotie ontwikkelen en die op latere leeftijd blijven gebruiken. Dat andere mensen de mogelijkheid hebben daarnaar te luisteren is een kunst die niet verloren mag gaan of enkel toegeschreven kan worden aan een elitaire klasse. 

Het is toch zo zonde dat sommigen er niet de tijd voor willen nemen. Dat ze er zo langs lopen met hun blik vooruit zonder enkele aandacht aan de verschillende en karakteristieke klanken te besteden. Ze missen een ‘magische uitwisseling tussen luisteraars en uitvoerenden’, zoals mijn oma dat noemt. Het wordt soms zwaar onderschat om muziek met anderen te delen op hetzelfde moment. Er wordt een verbintenis en nieuwe energie gecreëerd die mensen meeneemt naar andere plekken en tijden, een collectief waar ieder een persoonlijke ervaring en interpretatie aan over houdt. Het is natuurlijk te begrijpen met alle airpods en Bluetooth koptelefoons die je aan eigen playlists kan koppelen en je isoleren van de omgeving. Een eigen bubbel van ritme, zang en klanken is zo af en toe wel even fijn, ik ervaar het dagelijks met mijn heilige draadloze headphones en als ik voor mijn pianoles oefen. Maar toch blijft de essentie van luisteraars en uitvoerenden voortbestaan en is het ook verrassend leuk om samen een muzikale reis te ondernemen. Wat zouden we er zonder mee zijn? 

¹ NPO radio 2. (2023). ‘Hoogleraar Erik Scherder: ‘Muziek activeert netwerken in je brein’. https://www.nporadio2.nl/nieuws/npo-radio-2/a6392a29-3091-4ff0-8344-8e80ace597c9/hoogleraar-erik-scherder-vertelt-over-de-invloed-van-muziek-op-je-cognitieve-geheugen

² Van der Weijde, R. (2021). Klassiek als medicijn: de werking van muziek op ons brein. Avrotros. https://www.avrotros.nl/archive/klassiek-als-medicijn-de-werking-van-muziek-op-ons-brein~sc85nyyr/