Gisteren had ik de laatste aflevering van de nieuwe Netflix-hitserie Adolescence gekeken. De kans is groot dat je zelf al van het aangrijpende verhaal of de lovende kritieken voor dit drama hebt gehoord. Kort gezegd gaat de Britse miniserie over een 13-jarige jongen, uit een doodnormaal gezin, die beschuldigd en gearresteerd wordt voor een moord op een tienermeisje van zijn school. In het begin laat de regisseur de kijkers denken: ‘Huh, dit kan toch niet?’ Het is slim, want toen ik aan het einde van de eerste aflevering geconfronteerd werd met een video waarin de moord duidelijk verricht werd door de jongen, ging ik anders nadenken. In aflevering 2 kwamen meerdere elementen naar voren: de online incel-cultuur (mannen die onvrijwillig vrijgezel of celibatair leven en vrouwen daar de schuld van geven), de manosfeer (waar traditionele mannelijkheid en vrouwvijandigheid worden gepromoot), influencers als Andrew-Tate die veel eenzijdige en misplaatste beelden creëren over mannelijkheid, Snaps van halfnaakte personen, wrede Instagram-reacties die jonge mensen onder posts plaatsen die de onzekerheid aanwakkeren. 

Er is hiermee ingezoomd op de duistere wereld van sociale media waar veel tieners mee in aanraking komen en de giftige mix van cyberpesten, grensoverschrijdend gedrag en toxic masculinity die iemands identiteitsvorming hevig beïnvloeden. De 13-jarige jongen had een laag zelfbeeld en een shockerende opinie over hoe vrouwen behandeld konden worden. Zijn weinige zelfvertrouwen werd alleen maar minder door de reacties die het vermoorde tienermeisje plaatste onder zijn foto’s. En op dat moment realiseer je je dat dit werkelijk iedereen kan overkomen. Niet alleen kinderen met lastige thuissituaties, verslaafde ouders of ernstig mentale stoornissen, maar ieder jong persoon die in aanraking komt met het internet en de mobiele telefoon. Ik vind het afschuwelijk hoe deze anonieme sociale media bedrijven en gebruikers de maatschappij van tegenwoordig zo indirect, zo sluw kunnen controleren en sturen. Ouders proberen er voor hun kind te zijn, maar de waarheid is helaas pijnlijk: het is haast onmogelijk om nog te kunnen controleren wat je kind wel en niet krijgt te zien. 

Wat ik ook opvallend vond, was de benoeming van de geheimtaal op sociale media, waar ik zelf weinig verstand van heb. Ik was verbaasd te horen over de betekenissen van verschillende emoji’s (afbeeldingen en symbolen). Een rood hartje wordt wel gewoon gezien als een vorm van ‘liefde’, maar de paarse kleur heeft dan weer een sensuele tint en de gele emoji geeft aan dat iemand geïnteresseerd is in de ander. De rode pil staat voor feminisme als middel om mannen te onderdrukken en de waarheid over de echte vrouwelijke aard te benadrukken. Het rode getal ‘100’ representeert de ‘80/20-regel’, wat inhoudt dat 80 procent van de vrouwen zich aangetrokken voelt tot 20 procent van de mannen, ofwel: de meeste mannen zijn lelijke incels die nooit een (seksuele) relatie zullen krijgen. Met kidneybonen laten mensen zien dat ze zich met deze incels identificeren en de emoji gebruiken om vrouwen te kleineren. Ik had hier nooit eerder van gehoord. We lijken niet veel slimmer te worden in de fysieke wereld, maar de online wereld wordt steeds geavanceerder, cryptischer en harder, ongeacht wat het doet met de gevoelens van een medemens. 

Om die reden wordt het steeds belangrijker om met elkaar in gesprek hierover te gaan. Ik weet uit eigen ervaring dat dit soms heel ongemakkelijk of gênant kan zijn, dat je er als puber geen zin in hebt om met je ouders over gevoelige onderwerpen te praten die hen helemaal niets aan gaan. We hebben het echter wel nodig, believe me. Het hoeft absoluut geen verplichting of wekelijkse routine te zijn, want als jongere heb je ook recht op je eigen privacy en soms wil je het liever met vrienden hebben over je onzekerheden. Maar conversaties houden over ingewikkelde situaties kun je beter niet verborgen houden. Op de een of andere manier komen deze toch naar buiten, net als bij Adolescence, hoewel dit een zeer vergaand, emotioneel en confronterend voorbeeld is. Het geweld dat de jonge acteur had uitgeoefend door de beelden die hij op sociale media zag, maar wat zeker nog veel andere leeftijdsgenoten van hem buiten de filmwereld gebruiken, is zorgelijk. Jonge mensen worstelen steeds meer met hun gevoelens en klampen zich vast aan het internet, verlangend naar een tijdelijke uitweg, naar validatie en aandacht van anderen om hun zelfvertrouwen op te krikken. Ze zetten de buitenwereld van zich af, waardoor hun chats en apps richting gaan geven aan hun gedrag, tot ze op een gegeven moment zichzelf verliezen en onwaarheden niet meer van de realiteit kunnen onderscheiden. Een advies voor de ouders: praat met je kind over dit soort dingen. Praat over moraliteit, wat wel en niet acceptabel gedrag is en hoe je op een respectvolle wijze met elkaar omgaat. Misschien dat het ook nog een goede optie is om samen met je puber deze serie te kijken. Een eye-opener als deze doet de wrede actualiteit helderder weergeven en dat hebben we nu harder nodig dan ooit.