Verras je smaakpapillen eens met een Milk Shake Deluxe, een ooooh zooo lekkere Iced Frappé Oreo, een volromige McFlurry Pistache of een verfrissend koele Lemon Mint Lemonade. Of misschien toch liever een Heerlijk, helder, Heineken biertje? Maar vergeet vooral niet om eenmalig gratis mee te doen met de Postcode Loterij en kans te maken op 5 x € 1 MILJOEN en duizenden andere geldprijzen tot € 100.000,-. Zie je soms ook reclame waarvan je denkt: ‘Dit kan toch eigenlijk niet?’ Heineken, Amstel, Holland Casino, Red Bull, Nationale Postcode Loterij, McDonald’s, M&M’s, Bacardi, Pepsi, chocola. Je kunt volgens mij net zo goed weer tabaksproducten promoten in het openbaar, want wat er nu nog aan ongezonde producten in de reclamewereld circuleert is onvoorstelbaar groot. Ik vind dat zeer verontrustend, want het is niet alleen maar op tv of in bushaltes, maar ook overal op sociale media te vinden met expliciete beelden van junkfood of onrealistische geldbedragen van zeer verslavende gokspelletjes. Jonge mensen, waarvan ook kinderen onder de 13 jaar, zijn hier veelal het slachtoffer van, want welke doelgroep is meer beïnvloedbaar dan deze? Ik vraag mij af of het mogelijk is om een punt te zetten achter deze commerciële bende. Zal er ooit een geheel verbod komen op producten die schadelijke effecten hebben op de gezondheid, of ligt dat wat ingewikkelder?
Laten we maar eerst beginnen met de junkfood en frisdranken die 40 procent van de Nederlandse kinderen onder de 13 jaar weleens in video´s voorbij ziet komen. Hoe komt het dat nog zoveel kinderen reclame kijken over ongezond voedsel terwijl bedrijven in de Nederlandse Reclamecode hebben afgesproken hun advertenties niet meer op deze doelgroep te richten? Het antwoord hierop is de vaak onbedoelde reclame door influencers en andere videomakers die bijvoorbeeld Dunkin’ Donuts bestellen, snoepgoed mixen of bekende fast food merken uitproberen. Op het eerste gezicht lijkt dit onschuldig, maar het spoort jonge kijkers wel aan om die producten ook te gaan kopen zonder geïnformeerd te worden over de negatieve gezondheidseffecten. Dit heeft bijgedragen aan de verdubbeling van overgewicht onder tieners tussen de 12 en 18 jaar, waarvan 53,5 procent reclame heeft gezien voor snoep, chocola, chips of frisdrank op sociale media.
Is er dan niet een leeftijdsgrens die dit zou moeten tegengaan? Wettelijk is het op TikTok en Instagram toegestaan om vanaf 13 jaar een account aan te maken. Op Youtube is de minimumleeftijd 16 jaar. Toch bleek uit een enquête van onderzoeksbureau Panteia dat veel kinderen wel een eigen account hadden, meekeken met anderen of zelfs zonder account door sociale platforms konden scrollen. En als ze dan voornamelijk onbedoelde reclame van ongezonde merken zien, wil ruim de helft van de kinderen zulke etenswaren ook uitproberen. Sommige videomakers doen zich immers kinderlijk voor en zetten in op challenges, ook wel vriendschappelijke uitdagingen, met junkfood die ertoe leiden dat kinderen dit zelf gaan adverteren aan vriendjes en vriendinnetjes. Creatieve en effectieve, maar ook zeer manipulatieve manieren om reclame zonder enige ad-hashtags (#ad) te maken die niet onder het toezicht van fabrikanten vallen.¹
Nog iets wat ik ongelofelijk verafschuw: reclame voor gokken en loterijen. Online gokreclames zijn inmiddels verboden op tv, radio en in het openbaar, vanwege het verslavende effect dat ontstaat door de belofte op snelle beloningen en winsten. Het is net zo verslavend als alcohol of drugs² en het aantal problematische gokkers in Nederland neemt steeds meer toe. De Hoge Gezondheidsraad die de regering over gezondheidsthema´s adviseert, heeft gepleit voor strengere maatregelen om de financiële en mentale consequenties van gokken beter aan te pakken door een volledig reclameverbod, ook op producten van de Nationale Loterij.³ Want ja, deze zijn nog wel wettelijk toegestaan om geadverteerd te mogen worden. Volgens experts zijn loterijen minder verslavend, omdat er geen snelle beloningen zijn net als bij private gokbedrijven.⁴
Minder verslavend betekent echter niet geheel onschadelijk of totaal niet misleidend, want de Nationale Loterij biedt voor een deel ook soortgelijke producten als gokspellen. En toch durft de overheid nog niet de stap te zetten om restricties op te leggen. Het dilemma is namelijk dat forse maatregelen ertoe kunnen leiden dat wielerploegen of culturele evenementen niet meer gesponsord kunnen worden door de Nationale Loterij. Ik ben zelf een groot voorstander van sport en cultuur, want dat houdt onze maatschappij in beweging, maar zijn er geen alternatieven om ze te kunnen financieren? In ieder geval niet met vage uitspraken als ‘Word schandalig rijk’ of ‘gok met mate’. De Gezondheidsraad hamert op de vertoning van de slogan ‘gokken, is verliezen’ in koeienletters, om expliciet uit te leggen dat mensen zich bewust moeten zijn van de negatieve consequenties. Zeker als het gaat om de kwetsbare leeftijdsgroep tussen de 16 en 24 jaar die een veel groter risico loopt om verslaafd te raken en steeds vaker in online games meedoen, ook die van de Nationale Loterij.⁵
Dan is er ten slotte nog het alcoholprobleem. In een Opiniepanel van EenVandaag was 61 procent voorstander van een verbod op alcoholreclame. Gezondheidsexperts duiden erop dat alcohol gezondheidsrisico´s meedraagt en dat de overheid de verantwoordelijkheid heeft om deze zo veel mogelijk te beperken. Adverteren helpt in de verste verte niet en doet de ziektekosten alleen maar oplopen.⁶ Toch publiceren supermarkten steeds meer aanbiedingen voor alcoholhoudende dranken die steeds meer jongeren aansporen om deze te kopen. Waarom wordt er in de politiek dan niet ingegrepen als alcoholgebruik 2,5 tot 5 miljard euro aan maatschappelijke kosten, tienduizenden spoedeisende hulp gevallen en honderden verkeersongelukken oplevert?⁷ Er hoeft geen geheel alcoholverbod te komen, maar ik vind het gek dat veel mensen niet inzien dat het een hoop geld en ellende zou schelen als de samenleving niet zo commercieel was en wat meer solidariteit toonde. Dan vraag je je toch af waar het nou is misgegaan.
Het is heel lastig om in een democratie de vrijheid van particuliere ondernemingen en organisaties te belemmeren, zelfs als het onze gezondheid schaadt. Bovendien zijn bedrijven met de hedendaagse technologie ongelofelijk inventief en in staat om wettelijke maatregelen te omzeilen om alsnog die winst te behalen. Zal dit ooit ten einde gebracht worden? Zelf ben ik bang van niet. Wat wel mogelijk is, is dat de overheid burgers kan voorlichten over en beter bewust laten worden van hetgeen waar ze mee in aanraking komen. Niet alleen met een NIX18 stickertje of abstracte uitspraken als ‘Geniet bewust’ en ‘Stop op tijd’, maar de eerlijke waarheid. Heb je nou toch nog zin in die McFlurry Pistache, Heineken of mooie geldprijzen? Houd dan rekening met een grotere kans op obesitas, kanker of depressie. Geniet ervan, maar wel bewust!
¹ Joosten, O. & Geurtsen, K. (2021). ‘Hoe onze kinderen, ondanks dat het niet mag, toch reclames voor ongezond eten zien’. Pointer kro-ncrv. https://pointer.kro-ncrv.nl/hoe-kinderen-ondanks-niet-mag-reclames-ongezond-eten-zien
² Rommers, W. (2024). ‘“We pleiten voor een volledig reclameverbod’’: experts richten hun pijlen nu ook op Nationale Loterij’. Nieuwsblad. https://m.nieuwsblad.be/cnt/dmf20240528_96542521?journeybuilder=nopaywall&utm_source=google
³ Radar Avrotros. (2023). ‘Geen reclame voor online gokken, maar wel voor loterijen: hoe zit dat?’ https://radar.avrotros.nl/artikel/geen-reclame-voor-online-gokken-maar-wel-voor-loterijen-hoe-zit-dat-55071
⁴ Rommers, W. (2024). ‘“We pleiten voor een volledig reclameverbod’’: experts richten hun pijlen nu ook op Nationale Loterij’. Nieuwsblad. https://m.nieuwsblad.be/cnt/dmf20240528_96542521?journeybuilder=nopaywall&utm_source=google
⁵ Radar Avrotros. (2023). ‘Geen reclame voor online gokken, maar wel voor loterijen: hoe zit dat?’ https://radar.avrotros.nl/artikel/geen-reclame-voor-online-gokken-maar-wel-voor-loterijen-hoe-zit-dat-55071
⁶ Fastenau, J. (2025). ‘6 op 10 zijn voor verbod op alcoholreclame: ‘Als overheid opdraait voor de ziektekosten, mag die ook inbreng hebben’’. EenVandaag. https://eenvandaag.avrotros.nl/item/6-op-10-zijn-voor-verbod-op-alcoholreclame-als-overheid-opdraait-voor-de-ziektekosten-mag-ze-ook-inbreng-hebben/
⁷ Van Leeuwen, M. (2025). ‘Zes op de tien Nederlanders zien verbod op alcoholreclame zitten, onder jongeren nog meer steun’. Algemeen Dagblad.
LivWeekendBlogs 
Plaats een reactie