Tegenwoordig ontkom je niet meer aan het fenomeen van kunstmatige intelligentie, ook wel naar verwezen als AI (artificial intelligence). Voor degenen die de laatste paar jaren onder een steen hebben geleefd: AI is een verzamelterm voor programma’s die via algoritmes en data in een rap tempo ingewikkelde taken kunnen uitvoeren waar voorheen menselijke intelligentie en input voor waren vereist: werkstukken en onderzoeken schrijven, schaken, afbeeldingen maken, vertalen, film- en muziekaanbevelingen doen, liedjes schrijven, verhalen vertellen, zakelijke vragen beantwoorden via chatbots, data-analyses opsommen, en ga zo nog maar even door. Ondanks de aanwezige gebreken en risico’s wordt onze technologie steeds slimmer. Een bekend AI-programma is ChatGPT die je waarschijnlijk al een paar keer voorbij hebt zien komen in enkele van mijn blogs. Voor velen van ons is het een efficiënte assistent die op ieder tijdstip van de dag al je brede en gedetailleerde vragen kan beantwoorden en een goed diepgaand gesprek kan voeren. Toch is er veel angst voor deze slimme robots, want wat als ze de menselijkheid zullen overstijgen, ons intelligentieniveau te boven gaan en banen overnemen? In hoeverre zullen we dan wel niet afhankelijk worden van deze systemen en ons nog een menselijke toekomst kunnen voorstellen? 

Hoewel AI vooral bekend staat om zijn chatbots op websites of als professionele essayschrijver voor middelbare scholieren die geen enkele zin hebben om dit zelf te doen, is de invloed ervan aanzienlijk groter, vooral in ondernemingen. Vanaf dit jaar zijn medewerkers van bedrijven in de Europese Unie verplicht om een AI-training te volgen voor de ‘AI-geletterdheid’. Ze moeten niet alleen de technische kant begrijpen, maar ook inzicht hebben in het ethisch verantwoorde gebruik ervan in specifieke beroepsfuncties.¹ Volgens het CBS neemt het gebruik van AI in het bedrijfsleven alleen maar toe, vooral in de bedrijfstak Informatie en communicatie (58%) en de zakelijke (39,8 procent) en financiële dienstverlening (37,4 procent). Nederland staat hiermee op de zesde plaats in de EU van het AI-technologie gebruik in bedrijven voor in totaal 23,1 procent.² In Limburg willen sommige ziekenhuizen vanaf 2028 AI-ondersteunende zorg bieden voor nauwkeurige diagnoses en minder administratieve lasten³, en een studie van het NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) focust zich op de inzet van kunstmatige intelligentie in het modelleren van voedselsystemen, biologische systemen en watermanagement in de agrarische sector.⁴ Uit recent onderzoek is gebleken dat ruim de helft van 500 Nederlandse bedrijven eerder AI in zal zetten om productiviteit te stimuleren, vanwege de stijgende loonkosten die werknemers met zich meebrengen.⁵ In callcenters nemen robot assistenten langzamerhand steeds meer werk over, Hollywood wil meer filmscenario’s laten schrijven door Chat GPT en het grootste Duitse dagblad vervangt een aanzienlijk aantal werknemers door, nou je raad het al, artificial intelligence programma’s. Komt er een robocalypse aan die een globale massawerkloosheid zal veroorzaken over een aantal jaar? 

Volgens Nederlandse hoogleraar arbeidseconomie Anna Salomons is het idee dat technologie onze banen afpakt een veelvoorkomend denkfout. Technologische systemen automatiseren namelijk bepaalde taken binnen een beroep, niet een baan in zijn geheel. Bovendien kan het nieuwe functies voor werknemers creëren. In de radiologie kan kunstmatige intelligentie accurater medische beelden analyseren dan radiologen zelf, maar taken als communicatie met patiënten en het behandelen van ziekten zal niet zo gemakkelijk vervangen kunnen worden door robots. Een radioloog is dan ook verre van overbodig en zal in de toekomst AI-systemen dubbel moeten checken op hun geregistreerde resultaten. Wat ik ook verrassend vond, is dat sinds de uitvinding van de geldautomaat, de ATM, het aantal bankmedewerkers niet is afgenomen, maar juist gegroeid is in de periode tussen 1980 en 2010 met 50.000 bankbedienden. Door deze handige machines zijn de kosten voor het runnen van banken immers gaan dalen, waardoor het aantal filialen in die periode met 40 procent opliep, net als de vraag naar nieuw personeel. Eenzijdige en voorspelbare administratieve taken konden opzij worden gelegd en de waardetoevoeging van werknemers groeide door de bredere ruimte voor het opbouwen van goede klantenrelaties. Een analyse van het CBS toonde aan dat er in Nederland wel banen verdwijnen, maar dat er meer nieuwe functies zijn gecreëerd, zoals hieronder in de afbeelding te zien is. Blijkbaar zorgen robots juist voor een grotere werkgelegenheid dan voorheen. Volgens hoogleraar Salomons komt dat door ons menselijke vermogen om creatief te zijn en nieuwe soorten goederen en diensten te bedenken die een maatschappelijke bijdrage leveren.⁶

Bron: Centraal Bureau voor Statisiek (2019) https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/42/7-procent-bedrijven-gebruikt-robots 

Maar dat er meer werkgelegenheid ontstaat, betekent niet dat de economische ongelijkheid stagneert. Integendeel, op de arbeidsmarkt wordt dit alleen maar groter door de automatisering in de middelbetaalde beroepen, de routinematige administratieve banen, die een groeiende kloof tussen hoge en lage inkomens veroorzaakt. En nog angstaanjagender: niet alleen administratieve functies, maar ook creatieve en cognitieve werkenden, zoals journalisten, copywriters, grafische ontwerpers en vertalers worden een steeds minder aantrekkelijke optie door AI alternatieven.⁷ Geen LivWeekendBlogs meer, maar ChatGPTBlogs (laten we hopen dat het niet zo ver zal komen). 

En alsof deze robotiserende veranderingen niet genoeg zijn, worden ze ook veelvuldig ingezet binnen de Rijksoverheid om documenten op te stellen. Van maar liefst 433 gebruikte AI-systemen in zeventig overheidsinstanties is ruim de helft niet gecheckt op de risico’s die erbij komen kijken, waaronder de mogelijkheid op privacyschending, slechte informatiebeveiliging en discriminatie. Hoewel overheidsprocessen sneller, goedkoper en doelgerichter worden, is er nog onvoldoende toezicht en controle op de risico’s die de softwares met zich meebrengen.⁸

Maar wat dan de kers op de taart is van deze kunstmatige boel, is dan toch wel de toenemende intimiteit tussen de mens en AI bots. Ooit gehoord van de apps Eva AI, Anima AI Girlfriend, Romantic AI of Crush on AI? Of misschien de psychologen Character AI of Wysa voor depressie, slaapproblemen en eenzaamheid? Zij worden als therapeuten, vrienden of zelfs geliefden beschouwd. Sommigen denken zelfs te praten met een overleden dierbare. Je zult wel denken: ‘Hoe is dit in godsnaam mogelijk?’ Volgens mij hebben we zo ongelofelijk geavanceerde systemen gecreëerd, dat kunstmatige intelligentie ‘menselijker’ is geworden. Techbedrijven spelen in op de gevoelens van de consument die de neiging hebben om chatbots als menselijke gesprekspartners te zien. En commercieel gezien is dat natuurlijk heel slim, want hoe levendiger een robot lijkt, hoe aantrekkelijker het product is. Het kan je troosten en steunen in moeilijke tijden als je je eenzaam voelt en kwetsbaar bent, en het geeft altijd het goede antwoord dat je wilt horen. Maar dat het niet ethisch verantwoord is, is wel duidelijk. Als mensen afhankelijk worden van een chatbot, kunnen ze zich in nog grotere mate isoleren van de buitenwereld en het waanbeeld hebben dat ze niet alleen zijn. Kortom: AI-boyfriends, -girlfriends, -therapeuten, -vrienden, en zelfs uit de dood herrezen AI-dierbaren kunnen echte, persoonlijke relaties verstoren. En toch zijn de apps honderd miljoen keer geïnstalleerd.⁹

Dit is allemaal nog maar het topje van de ijsberg, maar één ding is zeker: deze exponentiële groei van technologische intelligentie is niet een die je uit de weg kunt gaan. Het is ironisch dat de mensheid dit zelf tot stand heeft kunnen brengen en in de hoogste versnelling vooruit is gegaan. Ik geloof niet dat AI de wereld om zeep gaat helpen, maar het heeft al zeker een revolutionaire fase gestart die onze digitale voetafdruk en afhankelijkheid doen vergroten in de maatschappij. Menselijke creativiteit en cognitiviteit zal altijd noodzakelijk blijven, want hoewel de mens AI steeds meer nodig lijkt te hebben, is dat ook vice versa. Wie zorgt er anders voor dat je je toekomstige tekst sneller en preciezer hebt geschreven met een nog mooiere slotzin? Voor nu houden we het even bij deze: ‘Hoewel de opkomst van AI ons uitdaagt en onze samenleving transformeert, blijft de essentie van menselijke creativiteit en verbondenheid het kompas dat ons in deze technologische revolutie richting blijft geven.’¹⁰

¹ Nextens. (2025). ‘De EU AI Act: Verplichte AI training voor werknemers.’ https://www.nextens.nl/fiscaal-nieuws/nieuws/de-eu-ai-act-verplichte-ai-training-voor-werknemers/ 

² CBS. (2025). ‘Gebruik kunstmatige intelligentie (AI) door bedrijven neemt toe’. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/09/gebruik-kunstmatige-intelligentie–ai—door-bedrijven-neemt-toe 

³ Dutch IT Channel. (2025). ‘Limburgse ziekenhuizen en Brightlands lanceren AI-alliantie rond zorg toepassingen’. https://www.dutchitchannel.nl/news/599796/limburgse-ziekenhuizen-en-brightlands-lanceren-ai-alliantie-rond-zorg-toepassingen 

⁴ Hoeffnagel, W. (2025). ‘NWO werkt aan subsidiecalls rond circulaire economie, AI in landbouw, mechatronica en kritieke grondstoffen in energietransitie’. Maakindustrie Nieuws. https://www.maakindustrie.nl/nieuws/algemeen/nwo-werkt-aan-subsidiecalls-rond-circulaire-economie-ai-in-landbouw-mechatronica-en-kritieke-grondstoffen-in-energietransitie/ 

⁵ WINMAG Pro. (2025). ‘Nederlandse bedrijven verkiezen steeds vaker AI boven nieuw personeel door hoge loonkosten’. https://www.winmagpro.nl/nederlandse-bedrijven-verkiezen-steeds-vaker-ai-boven-nieuw-personeel-door-hoge-loonkosten 

⁶ Maurits, M. (2024). ‘Raken we door kunstmatige intelligentie allemaal onze baan kwijt?’ De Correspondent. https://decorrespondent.nl/15211/raken-we-door-kunstmatige-intelligentie-allemaal-onze-baan-kwijt/058fc7a1-bb82-08ba-3952-59c6d83e3d65 

⁷ Maurits, M. (2024). ‘Raken we door kunstmatige intelligentie allemaal onze baan kwijt?’ De Correspondent. https://decorrespondent.nl/15211/raken-we-door-kunstmatige-intelligentie-allemaal-onze-baan-kwijt/058fc7a1-bb82-08ba-3952-59c6d83e3d65 

⁸ De Jong, R. (2024). ‘Helft van AI-systemen binnen Rijksoverheid blijkt onvoldoende afgewogen tegen risico’s. De Telegraaf. https://www.telegraaf.nl/nieuws/943790537/helft-van-ai-systemen-binnen-rijksoverheid-blijkt-onvoldoende-afgewogen-tegen-risico-s 

⁹ Verhagen, L. (2024). ‘Liefde en troost in de armen van een chatbot’. De Volkskrant. https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2024/liefde-en-troost-in-de-armen-van-een-chatbot~v1067747/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F 

¹⁰ https://chatgpt.com/