Dit vind ik een van de moeilijkste dingen in mijn leven: iedere dag voldoende gezond eten. Elke keer neem ik een stuk fruit, eet wel wat groente en probeer ook genoeg vezels binnen te krijgen. En als ik dan toch merk dat de fastfood producten en suikers een beetje te veel geconsumeerd worden, probeer ik alternatieven te vinden. Minder vlees bijvoorbeeld, door vegetarische vleesvervangers. Maar oei: blijkbaar is het grootste deel van het aanbod nep-vlees nog te zout of bevat het te weinig eiwitten.¹ Hmm, misschien dan vis voor de omega 3? Aah, gerookte vis bevat kankerverwekkende stoffen.² Meer pindakaas of appelstroop op brood in plaats van hagelslag en chocopasta? Palmolie en te veel suikerbieten. Granola, drinkyoghurt, broodsalades, ook zelfs sommige soorten brood vergroten het risico op hart- en vaatziekten. En dat is nog maar een topje van de ijsberg met alle ultrabewerkte producten (UPF’s genoemd) die 50 tot 70 procent van ons eetpatroon uitmaken³ en we voor 70 procent in de winkelschappen zien liggen.⁴ Wat is ongezond, of beter gezegd: wat is nou eigenlijk nog wél echt gezond voedsel?

Ik word werkelijk waar doorgedraaid van al die consumptiegoederen waarvan de producent beweert dat het zoveel vitaminen, ijzer en vezels bevat, terwijl ze ons juist minder immuun en fit maken. Wat heb je daar dan nog aan, hè? Het is frustrerend om te zien hoe geldzuchtig bedrijven kunnen zijn ten koste van de consument die hen nota bene betaalt. Maar goed, wat houdt dat nou in, ultrabewerkt voedsel? Er zijn internationaal vier verschillende stadia van de ‘bewerkingsgraad’, om het zo maar even te noemen. Allereerst heb je onbewerkte of minimaal bewerkte producten waar niet of nauwelijks mee gerommeld is in fabrieken, zoals verse groenten en fruit, vers vlees, eieren, melk en noten. Hierna volgen de licht bewerkte culinaire ingrediënten als zout, peper of suiker die dus niet geheel puur zijn en regelmatig worden toegevoegd aan gerechten. Het derde stadium is bewerkt eten zoals kaas, vis in blik, brood of fruit siroop. Dan komt datgene waar we, of vooral ik, verslaafd aan zijn geraakt: koek, chips, snoep, frisdrank, ijs, ontbijtgranen, vleeswaren, kant-en-klaar maaltijden (hoewel ik die wel degelijk verafschuw, soms), zelfs volkorenbrood en halvarine.⁵ Dit is hét voedsel dat meerdere bewerkingsprocessen heeft doorstaan, waaronder het verwijderen van delen van het product en het toevoegen van smaak- en kleurstoffen, conserveermiddelen om de houdbaarheid te verlengen of verdikkingsmiddelen.⁶ Een hele hap vol inderdaad.  

Experts en meerdere onderzoeken leggen een link tussen dit ultrabewerkte voedsel en hart- en vaatziektes, kanker en obesitas, hoewel deze etenswaren niet per se hiervan de oorzaak hoeven te zijn. Hoe gezond je bent hangt vaak ook af van je toegang tot gezonde producten en eetgelegenheden, waar je woont, hoe hoog je inkomen is, hoeveel tijd je hebt om te koken, hoe vaak je beweegt, etc.⁷ Maar dat betekent niet dat we er ons dan minder bewust van moeten zijn dat veel van wat we kopen en consumeren een minder positief effect heeft op ons lichaam. Uiteraard hoeft je niet tot in de puntjes te werk te gaan, van continu 0% vet tot minstens tien verschillende vitaminen en mineralen, je mag ook een leven hebben. Maar het is denk ik goed om jezelf te onderhouden en te weten dat je lichaam jou geen glanzende, egale huid en een fit gevoel kan bieden als je alleen maar voorgeprepareerde lasagnes eet. Suiker en zout zijn goedkope smaakmakers die veelvuldig worden ingezet om de productiekosten laag te houden en het voedsel een sierlijk jasje geven door kleur- en smaakstoffen. Hierdoor gaan vezels, eiwitten en vitamines verloren. Omdat veel ultrabewerkte etenswaren dan ook nog eens vaak dezelfde ingrediënten bevatten (suiker, zout, vet en tarwe) wordt ook nog eens een eenzijdig voedingspatroon gecreëerd waarin je niet alle benodigde voedingsstoffen binnenkrijgt. Daar komt bij dat sterk bewerkte producten een dooreetfactor bevatten die leidt tot een inname van ruim 500 calorieën meer dan het dagelijks aanbevolen gemiddelde.⁸ Ze kauwen gewoonweg fijner, makkelijker weg, gemaksvoedsel dus, en hoe minder lang we over dit kauwproces doen, hoe langer het duurt voordat we begrijpen dat we vol zitten.⁹

Maar wees gerust, want het is altijd wat genuanceerder dan het zwart-witte plaatje. Niet alle ultrabewerkte voedselwaren zijn ook ongezond, zoals volkoren brood en halvarine die veel vezels bevatten, maar ook bij andere granen en plantaardige opties. Een onderzoek van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) heeft geconstateerd dat het consumeren van veel UPF’s een hoger risico van negen procent op kanker, diabetes en hart- en vaatziekten veroorzaken. Dit verband viel het meest op bij kunstmatig gezoete dranken, bewerkt vlees, sauzen en specerijen, maar was niet te leggen met plantaardige UPF’s.¹⁰ Zuivel bijvoorbeeld bevat van nature verzadigde vetten. Door deze (voor een deel) te verwijderen, krijg je halfvolle melk of yoghurt. Daarnaast kunnen onverzadigde vetten en extra vitaminen worden toegevoegd, waardoor het bewerken van voedsel niet altijd alleen maar het doel heeft winst te behalen.¹¹

Hoewel we dus niet alle ultrabewerkte producten hoeven te vrezen, wordt nog steeds sterk aangeraden om vooral verse en minimaal bewerkte producten in te kopen, etiketten te lezen waarbij een lange lijst aan ingrediënten vaak een ongezond teken is, gebalanceerd en gevarieerd te eten en gezonde alternatieven te vinden. Het is niet voor iedereen even toegankelijk, maar dat betekent niet dat het onmogelijk is. Gezond eten hoeft niet altijd duurder of minder lekker te zijn. Zolang je je ervan bewust bent dat het lichaam gezonde voedingsstoffen nodig heeft, of je dat nou wilt of niet, kun je jezelf wel degelijk fit houden door de motivatie op te brengen om zelf te koken, een dag, misschien wel een week gezond te eten, en gaandeweg een routine aan te houden waarin je bij iedere maaltijd van de dag een stuk gezond neemt. Maar zoals ik al eerder zei: maak geen obsessie van gezond eten, want naar mijn mening is er geen leven zonder ongezonde pret (met mate). Anders draait het alleen maar om dit wel en dat niet mogen eten, en dat is ook niet de bedoeling. Er wordt immers niet voor niets een gebalanceerd voedingspatroon aangeraden. 

¹ BNN VARA. (2025). ‘Hoe gezond zijn vleesvervangers uit de supermarkt?’. https://www.bnnvara.nl/kassa/artikelen/hoe-ongezond-zijn-vleesvervangers-uit-de-supermarkt?j=41604&sfmc_sub=2144028&l=39_HTML&u=815206&mid=536006044&jb=14005 

² Van Rooijen, F. (2024). ‘Zorgelijke aflevering Keuringsdienst van Waarde over gerookt voedsel: ‘Vol kankerverwekkende stoffen’. https://www.metronieuws.nl/televisie/2024/03/keuringsdienst-van-waarde-gerookt-kankerverwekkend/ 

³ RTL Nieuws. (2024). ‘Granola, drinkyoghurt en broodsalades: ultrabewerkt eten leidt tot ziektes’.

https://www.rtl.nl/nieuws/artikel/5437590/wat-ultrabewerkt-voedsel

⁴ Pointer Checkt. (2024). ‘Dit moet je weten over ultrabewerkt voedsel’. KRO-NRCV. https://pointer.kro-ncrv.nl/dit-moet-je-weten-over-ultrabewerkt-voedsel#:~:text=Deze%20stoffen%20worden%20toegevoegd%20om,sommige%20soorten%20brood%20of%20halvarine 

⁵ Tijhof, R. (2024). ‘Ultrabewerkt voedsel is makkelijk en lekker, maar dit is de keerzijde: ‘Per gram vaak heel veel calorieën’’. Algemeen Dagblad. https://www.ad.nl/gezond/ultrabewerkt-voedsel-is-makkelijk-en-lekker-maar-dit-is-de-keerzijde-per-gram-vaak-heel-veel-calorieen~aa51ae66/#:~:text=Bepaalde%20ultrabewerkte%20producten%20zijn%20extra,stevige%2C%20normale%20lunch. 

⁶ Pointer Checkt. (2024). ‘Dit moet je weten over ultrabewerkt voedsel’. KRO-NRCV. https://pointer.kro-ncrv.nl/dit-moet-je-weten-over-ultrabewerkt-voedsel#:~:text=Deze%20stoffen%20worden%20toegevoegd%20om,sommige%20soorten%20brood%20of%20halvarine 

⁷ Pointer Checkt. (2024). ‘Dit moet je weten over ultrabewerkt voedsel’. KRO-NRCV. https://pointer.kro-ncrv.nl/dit-moet-je-weten-over-ultrabewerkt-voedsel#:~:text=Deze%20stoffen%20worden%20toegevoegd%20om,sommige%20soorten%20brood%20of%20halvarine 

⁸ Hoenderdos, K. (2019). ‘Puur eten? Zo herken en vermijd je bewerkt voedsel’. Women’s health magazine. https://www.womenshealthmag.com/nl/voeding/feiten-fabels/a28260756/puur-eten-bewerkt-voedsel-vermijden-herkennen/ 

⁹ Pointer Checkt. (2024). ‘Dit moet je weten over ultrabewerkt voedsel’. KRO-NRCV. https://pointer.kro-ncrv.nl/dit-moet-je-weten-over-ultrabewerkt-voedsel#:~:text=Deze%20stoffen%20worden%20toegevoegd%20om,sommige%20soorten%20brood%20of%20halvarine 

¹⁰ &C. (2023). ‘Lekkere meevaller: volgens onderzoekers is dit ultrabewerkte voedsel helemaal niet zo slecht voor je’. https://www.andc.tv/lifestyle/TRF-dieetrichtlijnen-ultra-bewerkt-eten-gezondheid 

¹¹ Voedingscentrum. (z.d.) ‘Is ultrabewerkt eten ongezond?’ https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/is-onbewerkt-zonder-pakjes-zakjes-en-kant-en-klaarmaaltijden-altijd-gezonder-.aspx