Iets waar ieder mens zich wel in kan vinden: deel uit willen maken van een groep om niet alleen te zijn. We worden vanuit mijn perspectief immers gelukkiger van goede vrienden en gezelschap dan enkel met jezelf de hele tijd rond te zwerven en te observeren. Maar wat ik eigenlijk nou niet zo waardeer, is dat velen niet kiezen voor degenen die er altijd voor ze zijn en respect en loyaliteit uitstralen, maar voor de personen die alleen de zichtbaarheid van die alleenheid weten te verbergen. Misschien klinkt het een beetje cryptisch, maar waar het op neer komt is dat veel mensen zich tot het uiterste focussen op wat omstanders van ze zouden kunnen vinden en de angst hebben om niet leuk, vriendelijk of populair genoeg te zijn voor anderen om hen heen. Ze lijken zichzelf te verliezen in andermans meningen en gedragingen en weten eigenlijk niet zo goed wat ze zelf willen en denken. Ze verlangen ernaar om gezien en aardig gevonden te worden, zichzelf te bewijzen door mee te doen om maar bij een bepaald clubje te horen, terwijl er misschien ook personen zijn voor wie iemand zich helemaal niet hoeft voor te doen als een ander. Vooral jongeren dragen die onzekerheid om niet ‘cool’ te zijn, en ik weet dat dat gewoon is zoals het is, maar toch irriteer ik me er mateloos aan. Waarom laten we die angst ons het streven naar waar geluk belemmeren? Zijn we uit het oog verloren wat het inhoudt om lief te hebben, een maatje te zijn en elkaar door dik en dun te steunen? 

Je ziet het veel terug in films over jongeren op bijvoorbeeld de middelbare school die de populaire kliek boven hun echte vrienden verkiezen om door meerderen gewaardeerd te worden. Waarschijnlijk denk je dan: ‘Stommeling, waarom doe je toch zo egocentrisch en geef je alleen maar om reputatie?’ En toch verschilt deze situatie weinig van de echte wereld waarin we leven. De behoefte aan ‘belonging’, het gevoel geaccepteerd te worden en zich verbonden te voelen binnen een verband dat groter is dan jijzelf¹, dat is iets wat de mensheid al miljoenen jaren ervaart en op die manier zijn levenswijze inricht. Het betekent echter niet dat we het altijd op de juiste manier aanpakken of interpreteren; daar weet ik zelf wel genoeg van en ik heb er veel van geleerd. Op de basisschool zijn er allerlei soorten vriendschapsdrama’s geweest waarin een van de populair kinderen een ander niet uitnodigde op haar partijtje en over allerlei klasgenoten roddelde, maar zich wel nog een zogenaamde ‘vriendin’ noemde. Of waarbij een kortstondige vriendschap met de een de hechte band met een ander schaadde. En dan nog de middelbare school waar je als brugpieper onzeker bent over alles en iedereen, en je het liefst zoveel mogelijk connecties opbouwt om bij de grote meidengroep uit je klas te horen terwijl je er eigenlijk geen zak aan vindt, omdat niemand zich voordoet zoals die werkelijk is. Dit gaf mij meer een gevoel van stommiteit en eenzaamheid dan ooit, maar met de juiste vriendinnen wist ik mij hieruit te redden. Het is ironisch hoe dat soms werkt met collectiviteit, dat je je nog steeds zo alleen kunt voelen omdat iets niet hetgene is waar je op zoek naar bent.

Onlangs had ik plots een inzicht gekregen over die andere kant, meer het sociale dilemma, van ‘erbij horen’, en over hoe onzinnig het in werkelijkheid is. Het creëert een illusie dat je snapt wat vriendschap inhoudt en hoe het voelt, tot het moment dat je beseft dat je veel liever niet aan die sociale angsten zou willen toegeven en wenst dat je meer zelfvertrouwen en lef had om het anders aan te pakken. En sommigen blijven daarin vasthaken totdat ze niet meer weten hoe ze zonder anderen zichzelf kunnen zijn en voordoen. Die populariteit voelt op jonge leeftijd als iets groots en belangrijks, maar voor mijn gevoel is dit aspect iets banaals geworden, net als de Prom King en Queen die op Amerikaanse high schools worden verkozen alsof zij beter zijn dan de rest. Hoeveel maakt het uiteindelijk uit om lid te zijn van een grote groep waar anderen zo tegenop kijken? Wat is nou het doel van dit hele proces? Om de wereld te veroveren, om meer zelfvertrouwen te krijgen, om respect af te dwingen, om eigen problemen en onzekerheden te vergeten? Kunnen we misschien meer rekening houden met wie nou werkelijk een kameraad te noemen is en mensen durven af te wijzen voor degenen bij wie we ons het meest thuis voelen? 

Ik weet dat het niet zo simpel ligt en wij niet allen even moedig zijn om het juiste pad te kiezen voor zichzelf. Ik wenste dat ik dat kon veranderen, diegenen kon vertellen dat het er niet om draait dát je ergens bij hoort, maar bij wie, omdat het je vrij weinig op zal leveren als je er niet sterker, leuker, grappiger, vriendelijker, intelligenter of dapperder van wordt. Er zijn leukere mensen daarbuiten wiens vertrouwen je niet moet schaden. Op die manier blijf je niet vasthaken in het sociale dilemma. Zoals ik in mijn blog over vriendschap al eerder had verteld, moeten we de dierbaren in ons leven niet voor lief nemen. We doen dat zo nu en dan wel en denken ons eigen gangetje te kunnen gaan totdat iets niet meer vanzelfsprekend is, dat je vertrouwen schaadt, een band verbreekt en achteraf denkt hoe onbenullig je wel niet bent geweest om iemand kwijt te raken die er echt voor je was. Het is altijd pas missen zodra je iets niet meer hebt. Maar goed, na al deze dramatiek kunnen we concluderen dat het gezonder is om een weg in te slaan waarvan je intuïtief aanvoelt dat het beter is. Ik denk dat we op die manier, door voor de personen te kiezen die we echt liefhebben, we zelf een beter mens worden en inzien dat het leven groter is dan alleen maar aandacht die we van anderen ontvangen. 

¹ FLOW magazine. (2024). ‘Behoeften aan belonging’: deze hoogleraar vertelt waarom we zo graag ergens bij horen. https://www.flowmagazine.nl/goed-nieuws/hoogleraar-psychologie-over-erbij-willen-horen-belonging/