Waarschijnlijk hoor of zie je het steeds vaker: de Engelse taal in het onderwijs, winkels, boeken en op de werkvloer. Het is een controversiële kwestie, want Nederland heeft een sterke internationale positie in de wereld, maar dat gaat soms ten koste van de aanwezigheid van de Nederlandse taal en cultuur. Ik vind het zelf een lastige situatie waar ik mij niet in een paar woorden over kan uitspreken. Naar mijn mening is het belangrijk om het Engels voldoende te beheersen, ik heb zelf immers een speciaal Cambridge certificaat behaald op een gevorderd niveau. Maar soms vind ik het toch een beetje gek om meer een buitenlandse taal te moeten spreken dan de mijne. Ja, het kan voor meer binding tussen verschillende bevolkingsgroepen en achtergronden zorgen, en dat is goed, maar zou dat steeds meer ten koste moeten gaan van de eigen moedertaal? 

Wat ik wel leuk en interessant vind, is de creatieve aanvulling van de Engelse popcultuur die niet alleen in films, series en muziek te vinden is, maar ook in de literatuur. Als je een bezoekje brengt aan de Amsterdamse Spui, wat ik zelf heel graag doe, kom je al meerdere Engelse boekenwinkels tegen met rijen die vol staan van trends en verhalen. Dit is dan weer deels geïnspireerd door het zogenoemde BookTok, een sociale media platform op TikTok waar recensies en aanraders van voornamelijk Engelse boeken worden gedeeld. Deze nieuwe ontwikkeling heeft ertoe geleid dat een derde van de Nederlandse jongeren tussen 16 en 25 jaar liever in het Engels leest.¹ Deze voorkeur is bij zo’n twee jaar geleden ontstaan toen ik verplicht voor school in deze taal moest lezen en, naast het verbeteren van mijn woordenschat, er ook nog eens veel leesplezier uithaalde. Misschien komt het doordat het aanbod en de variatie in onderwerpen en verhalen groter is, of omdat de Engelse taal op de een of andere manier romantischer, emotioneler en poëtischer klinkt. Hetzelfde heb ik vaak met muziek. Ik luister van jongs af aan het meest naar Engelstalige nummers, omdat ik de teksten soms gewoon leuker of beter vind klinken dan van Nederlandse liederen, hoewel ik deze niet helemaal verafschuw hoor. Er zijn namelijk typische en bekende Nederlandse nummers die altijd wel worden doorgegeven aan de volgende generatie en onderdeel blijven van de cultuur. Ze houden dat bindende, collectieve gevoel in stand waardoor de Nederlandse identiteit niet in zijn geheel verdwijnt in de toenemende verengelsing. 

Communiceren in het Engels heb ik altijd wel bijzonder gevonden met de accenten, termen en articulaties. Ik vind het ook geen probleem om het te doen en doordat het tegenwoordig steeds noodzakelijker is, zeker als je wilt gaan studeren, is het ondenkbaar om enkel één taal te beheersen. Maar daar is niet iedereen heel enthousiast over, al helemaal niet met het verdwijnen van het Nederlands uit hoorcolleges. Het huidige kabinet heeft vanwege de te grote werkdruk onder docenten, het gebrek aan studentenwoningen en de dichtbevolkte collegezalen extra maatregelen genomen om de instroom van internationale studenten in te perken en ervoor gepleit om opleidingen niet meer voor twee derde in het Engels, maar Nederlands te geven. Niet alle onderwijsinstituten staan erom te springen, omdat de buitenlandse inkomsten van studenten noodzakelijk zijn voor de financiering van opleidingen en de Engelse taal scholen toegankelijker maakt voor iedereen die het verstaat en ermee communiceert.² Toch kwam ik ook een interessant artikel tegen over een docent Engels die de maatregelen niet geheel als iets negatief ziet en dat vond ik opvallend. Volgens haar hebben we een tunnelvisie en een te simplistisch gedachtegoed van de Engelse taal gecreëerd. Ondanks dat 90 procent van de Nederlanders Engels kan praten³, vinden velen het moeilijk om zich goed uit te drukken in die taal. Daarnaast gaat het ten koste van correcte vertalingen, zoals het veelgebruikte ‘science’, wat niet dezelfde overkoepelende term is als ‘wetenschap’, of in het Nederlandse universitaire systeem waarin hoogleraren als ‘professors’ met een titel worden aangeduid. Bovendien zijn veel maatschappelijke onderwerpen in een Nederlandse context verwaarloosd, omdat alle prestigieuze wetenschappelijke artikelen in het Engels gepubliceerd worden. Het leidt ertoe dat er minder begrip is voor de Nederlandse cultuur en systemen, en dat Engels veel kennis en communicatie van anderen die het niet goed spreken uitsluit. Het is volgens deze docente niet van belang dat er minder buitenlandse studenten moeten worden binnengehaald, maar dat het goed is om ze aan te moedigen beter Nederlands te leren. Op die manier is er de mogelijkheid om je beter in elkaar, in de cultuur en de omgeving waarin ieder is opgegroeid te kunnen verplaatsen.⁴

Ik denk dat dat laatste, begrip creëren en openstaan voor elkaars culturen, omschrijft waar ik, en misschien meer mensen, naar verlangen. Zelfs als we samen een groter aantal interacties aangaan door de universele taal te spreken, voel je naar mijn interpretatie een betere connectie als je moeite probeert te doen en de motivatie hebt om kennis te maken met nieuwe werelden. Het kan conversaties interessanter maken doordat je elkaar, naast alle basiswoordenschat en -grammatica, veel kunt leren over typische taalfouten, grapjes en spreekwoorden en je de ander meer kunt betrekken bij gesprekken. Ik zeg niet dat ieder mens die naar Nederland emigreert vlekkeloos alle werkwoordsvormen moet kunnen gebruiken of alle Nederlandse uitspraken begrijpt. Ik kan ook begrijpen dat sommige studenten of medewerkers geen Nederlands leren, omdat het zowat bijna niet meer nodig is. Maar het is denk ik minder fijn om een toeschouwer of buitenstaander te zijn in een taal en een vreemd land waar je een tijd verblijft, dan zo af en toe toch wat woorden en zinnen op te pikken, met lokale bewoners te kunnen communiceren en een hele bijzondere samenleving te ontdekken. Op die manier zijn buitenlanders in staat om vervolgens meer te vertellen over hun eigen taal en cultuur, en dat is wat die internationalisering wel zo mooi maakt, dat we elkaars tradities en kennis kunnen delen. Ook al blijft de Engelse taal van groot belang, het Nederlands hoeft eigenlijk niet zozeer een belemmering te zijn om anderen zich welkom te laten voelen, zolang we hen toejuichen om daaraan mee te werken en de complexiteit en diversiteit van het begrip ‘taal’ niet uit het oog verliezen.

¹ Business AM. (januari 2025). ‘Verengelsing Nederland: Van werkvloer tot boekenkast’. https://businessam.be/verengelsing-nederland-van-werkvloer-tot-boekenkast/ 

² NOS. (oktober 2024). ‘Aangescherpte kabinetsplannen tegen ‘verengelsing’ vallen slecht bij hoger onderwijs’. https://nos.nl/artikel/2540903-aangescherpte-kabinetsplannen-tegen-verengelsing-vallen-slecht-bij-hoger-onderwijs 

³ Business AM. (januari 2025). ‘Verengelsing Nederland: Van werkvloer tot boekenkast’. https://businessam.be/verengelsing-nederland-van-werkvloer-tot-boekenkast/ 

⁴ Dujardin, A. (mei 2024). ‘Docent: Universiteiten zijn zo gefocust op het Engels, dat maakt dingen kapot’. Trouw. https://www.trouw.nl/tijdgeest/docent-universiteiten-zijn-zo-gefocust-op-het-engels-dat-maakt-dingen-kapot~ba4d9648/