Tegenwoordig leven we in een nogal verwarrende maatschappij als het gaat om een goede fysieke gezondheid. Aan de ene kant hebben we de health and fitness trainers en reclames die aan komen lopen met allerlei verschillende tabletten en vegan, suikervrije of koolhydraatarme snacks. Aan de andere kant zijn er de vele sociale media berichten over fat acceptance, een opkomende plus size mode-industrie en het normaliseren van lichamen in verschillende vormen en maten die het beeld van de ‘nul maatjes’ omver willen werpen. Ieder lichaamstype is goed en gezond zoals het is, maar tegelijkertijd zijn afslankmethoden een grote trend. De vraag die bij dan op komt: hoe definiëren mensen gezondheid nog eigenlijk? 

Afvallen en overgewicht zijn ongemakkelijke en controversiële onderwerpen geworden die zo hier en daar tot hevige discussies leiden. Zelf ben ik voor de acceptatie van alle gezonde lichamen. Het fysieke welzijn moet geen obsessie worden, maar ook niet worden genegeerd en verwaarloosd. Toch maken de twee contrasterende trends het nogal moeilijk om daar een algehele uitspraak over te doen. Opmerkingen over plannen om af te vallen of grappen over grotere lichamen lijken tegenwoordig taboe te worden, maar nog grijpen mensen naar afslankmedicijnen, voornamelijk semaglutide van Ozempic en Saxenda.¹ De een ontwikkeld voor diabetes type 2, de ander voor obesitas. Hoewel het niet duidelijk is welke langetermijneffecten deze producten hebben op mensen zonder fysieke klachten, blijven velen nog sceptisch en verontwaardigd tegenover het gebruik ervan. Het lijkt obsessief en onredelijk te worden, waarin het uiterlijk een esthetiek wordt en niet minder dan ‘perfect’ mag zijn. Ook promoten veel influencers en advertenties de perfecte koolhydraat-, suiker- en vetvrije maaltijden om mee af te vallen en lijkt het alsof we niet gezond genoeg kunnen leven. Zelf vind ik dat het kwijtraken van kilo’s in een mum van tijd met minimale inspanning of het restrictief  bepalen van je voedselprogramma om je zelfbeeld op te krikken wel wat gezonder kan. Toen ik zelf een beetje onzeker was over mijn lichaam probeerde ik minder suiker te consumeren, maar waar dacht ik natuurlijk de hele tijd aan? Snoep, chocolade, snacks en allemaal ongezonde, chemische troep waar ik me uiteindelijk toch aan over gaf. Soms is op dieet gaan dan helemaal niet de oplossing om gezonder te willen worden.

De body positivity beweging die ongeveer een decennium geleden op sociale media ontstond en mensen aanspoort om hun lichaam te accepteren zoals het is, blijkt echter voor sommigen ook niet zo positief te zijn. Mensen hebben het gevoel niets meer te kunnen zeggen over afvallen of dunner willen zijn. Ze ervaren de druk om hun eigenwaarde te behouden en lichamelijke onzekerheden achterwege te laten, terwijl ze dat eigenlijk helemaal niet wensen te doen.² Wat ik dan nog terug zie is dat de wil om te sporten en af te slanken als vetfobie worden gezien. Enerzijds zou je dat zo kunnen beredeneren, maar is het ook echt een logische redenatie om mensen ervan te weerhouden om zich fitter, gezonder en zelfverzekerder te voelen? Het is zeker geen noodzaak om een kleine maat te hebben, het zou geen norm moeten zijn hoewel dat zo nu en dan nog wel heerst. Maar waarom zouden anderen die alleen wat kritischer op zichzelf zijn moeten worden afgerekend op hun gezondheidsambtities als ze geen commentaar leveren op andermans fysieke bouw? 

Over diëten en lichaamsacceptatie heeft ieder, net als ik, een eigen mening waar we lang over kunnen debatteren. Iets wat we niet kunnen omzeilen is dat 50 procent van de Nederlanders overgewicht blijkt te hebben. 40 procent van de 18 tot 44-jarigen is te zwaar, maar ook steeds meer kinderen kampen met ernstige obesitas. Gerelateerde ziekten als diabetes, hartklachten, kanker en depressie laten zorgelijke stijgingen zien en er wordt steeds harder gepleit voor een doelgerichte aanpak.³ Wat dus expliciet naar voren komt is dat de helft van onze bevolking te ongezond leeft en een dieetcultuur voor hen van levensbelang wordt. Opmerkelijk is dat zowel bij hedendaags diëten als het accepteren van je lichaam soms helemaal geen rekening wordt gehouden met deze kwestie. Eigenlijk zou bij beide culturen de duidelijke boodschap centraal moeten staan dat gezond eten en regelmatig bewegen gestimuleerd moet worden om te blijven functioneren, maar dat het niet alles is, dat we ook moeten kunnen genieten en de persoon kunnen zijn of worden waar we ons het gelukkigst mee voelen. 

Afvallen is een persoonlijke keuze, maar moet wel om gezonde redenen worden gemaakt, bijvoorbeeld om meer te bewegen en je fitter te voelen. Doe het niet om de druk van buitenaf, zeker niet van allemaal onbekende sociale media gebruikers die mooie praatjes proberen te verkopen. Tenzij je darm- en maagklachten wil riskeren met afslanktabletten, zou ik liever de keuze maken om sportief te zijn en je meer in te spannen. Bewegen maakt immers geluksstofjes aan en kun je gezellig met anderen doen. Maar zelfs als je helemaal niet wilt of hoeft af te vallen, onthoud goed: gezondheid is iets waardevols wat we nooit en te nimmer als vanzelfsprekend moeten beschouwen. Daar moeten zowel de dieetcultuur als body positivity beweging zich van bewust zijn. 

¹ EenVandaag. (2023). ‘Wat is er bekend over de langetermijnwerking van oxempic? En andere vragen over het geneesmiddel beantwoord’. https://eenvandaag.avrotros.nl/item/wat-is-er-bekend-over-de-langetermijnwerking-van-ozempic-en-andere-vragen-over-het-geneesmiddel-beantwoord/ 

² Weekend Knack. (2024). ‘Afslanken in tijden van body positivity en ozempic: waarom praten over afvallen zo moeilijk is’. https://weekend.knack.be/human-interest/afslanken-in-tijden-van-body-positivity-en-ozempic-waarom-praten-over-afvallen-zo-moeilijk-is/#:~:text=Het%20probleem%20met%20body%20positivity&text=’De%20redenen%20om%20af%20te,dat%20is%20niet%20altijd%20haalbaar 

³ Algemeen Dagblad. (2024). ‘Toename overgewicht in Nederland: ‘we gaan richting Amerikaanse taferelen’‘. https://www.ad.nl/gezond/toename-overgewicht-in-nederland-we-gaan-richting-amerikaanse-taferelen~a9f6197b/