Je ontkomt er bijna niet meer aan de laatste tijd: de toename van het aantal mentale klachten als burn-outs, depressie, perfectionisme of sociale angsten. Steeds meer wordt de nadruk gelegd op ‘goed voor jezelf zorgen’, ‘met anderen erover praten’ en ‘je angsten overwinnen’. Het is aan de ene kant heel fijn en gunstig dat we steeds meer emoties kwijt kunnen en bereid zijn om te praten met anderen over de zorgen die we hebben. Maar er zijn ook momenten waarop het wel heel overdreven wordt: video’s en foto’s op sociale media van mensen met huilende gezichten die geen raad meer weten en om aandacht lijken te schreeuwen of de zeer vereenvoudigde toegang tot psychologische zelfdiagnoses voor trauma’s en mentale stoornissen. Ik denk dan: ‘Is er nou eigenlijk iemand die geen psychische problemen heeft of bepaalde gevoelens op een overdreven negatieve manier bestempeld?’ Het praten over mentale gezondheid mag dan wel een taboe wezen, maar op sociale media is dat volgens mij verre van wat er zich werkelijk afspeelt.

Tegenwoordig lijkt het alsof mensen zich steeds meer in hokjes willen stoppen en validatie wensen te ontvangen zonder verandering te brengen in de situatie. Omdat we aan een checklist op TikTok met symptomen voldoen is de een autistisch, heeft de ander ADHD of moet een diepliggende trauma worden verwerkt. Vanaf het eerste moment dat de tranen stromen, lijken mensen de camera erbij te pakken en te vertellen over hoe erg ze zich voelen en hoe ze alles niet meer aankunnen omdat ze de ene na de andere psychische klacht blijken te hebben. Ga in therapie zou je denken, wat soms een zeer verstandige beslissing zou zijn. Maar is het ook niet vaak een overdreven reactie op een opgewekte illusie, waarin het lijden onder een ‘slechte mentale gezondheid’ zodanig een identiteit is geworden dat dat het enige is waar je eigen persoonlijkheid en leven om gaan draaien en je hierdoor constant positieve, medelijdende reacties opzoekt van anderen? Misschien is dat iets waar we meer over zouden moeten praten. 

Op TikTok zijn meer dan genoeg filmpjes te vinden over psychische stoornissen tot advies over hoe je er het best mee om kunt gaan als je je in de symptomen kunt herkennen. Lekker goedkoop, scheelt weer een wekelijkse afspraak voor groepsgesprekken, maar uit onderzoek blijkt dat de helft van die constateringen en adviezen niet kloppen.¹ We denken aan de hand van psychologische terminologie, ‘triggers’, ‘trust-issues’, ‘anxiety’, een expert te zijn in het begrijpen van al onze mentale klachten, terwijl dat volgens deskundigen soms een langer traject vergt. Het voordeel is dat we bepaalde angsten en gevoelens beter kunnen verwoorden en ons minder eenzaam hoeven te voelen doordat we in contact komen met mensen die blijkbaar hetzelfde ervaren. Maar wanneer het gaat om serieuze klinische stoornissen zoals OCD, met herhaaldelijke obsessieve gedachten en handelingen, of ADHD, lijkt iedereen zich hiermee te willen identificeren omdat ze misleid zijn door onbetrouwbare TikTok testen of een aai over de bol willen krijgen om excuses te bedenken voor het uit de weg gaan van bepaalde onzekerheden. Als je angsten wil blijven vermijden door jezelf een psychologische label op te plakken, wat voor impact heeft de groeiende aandacht voor mentale gezondheid dan? Mensen die daadwerkelijk met ernstige problemen kampen worden minder snel serieus genomen of komen op een veel te lange wachtlijst te staan omdat nu niet net als 25 jaar geleden 1 op de 27 jongeren, maar bijna 1 op de 7 jongeren jeugdzorg ontvangt.² Het is mooi geld verdienen, maar niet meer zo leuk bijdragen aan het verhelpen van echte problemen in de samenleving. 

In een moment van waanzin, chaos of angst is het soms niet verkeerd om niet naar de telefoon te grijpen en heel Tik Tok af te zoeken naar zelfhulpvideo’s. Misschien een goed idee om wat ademhalingsoefeningen te doen, bij je buurvrouw aan te kloppen of bij blijvende mentale klachten professionele hulp te zoeken? Het is niet zo dat er niets zou mogen worden geplaatst over mentale gezondheid op sociale media, omdat er voor 50% ook betrouwbare bronnen zijn die enig inzicht kunnen bieden in vervelende ongemakken en je wat minder slecht over jezelf laten voelen. Maar we moeten ook niet te afhankelijk worden van wat miljoenen onbekenden zeggen en beweren. En wat we al helemaal niet moeten doen is wegkwijnen in al dat verdriet en die onverwerkte trauma’s en het op te blazen tot een existentiële crisis waar anderen geïnformeerd over moeten worden. Meer denken: ‘Wat kan ik eraan doen om me beter te voelen?’ Misschien een goede tip en een uitdaging voor degenen die deze symptomen ervaren. 

¹Algemeen Dagblad. (2023). ‘Mentale diagnose via TikTok: ‘Mensen gaan zich soms gedragen naar de stoornis die ze denken te hebben’. https://www.ad.nl/gezond/mentale-diagnose-via-tiktok-mensen-gaan-zich-soms-gedragen-naar-de-stoornis-die-ze-denken-te-hebben~ad8d4914/ 

²De Correspondent. (2023). ‘Moeten we niet wat minder over onze geestelijke gezondheid praten?’ https://decorrespondent.nl/14491/moeten-we-niet-wat-minder-over-onze-geestelijke-gezondheid-praten/487ecdbb-7dc2-01ce-1908-23ca086154a0